Anal Atrezi

Yenidoğanın ilk muayenesinde makat bölgesine bakmanın en önemli nedeni anal atrezidir. Bu tabloda makat açıklığı ya hiç gelişmemiştir ya da olması gereken yerin dışında bir noktaya açılmıştır. Bebek dışkısını çıkaramadığı için karnı şişer ve beslenmeyi tolere edemez. Tanı doğumdan sonraki ilk saatlerde konduğunda tedavi planlı biçimde yürütülür. Bu yüzden doğum sonrası ilk değerlendirmede makat bölgesinin gözle incelenmesini zorunlu görürüm.

Anal Atrezi Nedir, Ne Sıklıkta Görülür?

Anal atrezi, makat açıklığının doğuştan bulunmaması ya da yanlış bir yere açılmasıdır. Tablo tek bir biçimde görülmez, geniş bir yelpaze oluşturur. Yelpazenin hafif ucunda makat kanalının dar olması ve açıklığın ince bir zarla kapanması yer alır. Ağır ucunda ise rektum makata hiç ulaşmaz ve başka bir organa açılır.

Rektumun olağan dışı bir noktaya açılmasına fistül adı verilir. Fistül erkek bebeklerde çoğunlukla idrar yoluna, kız bebeklerde ise üreme yollarına doğru uzanır. Bazı kız bebeklerde makat, idrar yolu ve vajina tek bir açıklıkta birleşir ve bu biçim en ağır tabloyu oluşturur. Rektum ucunun cilde ne kadar yakın durduğu, tedavinin kaç aşamada yapılacağını belirler.

Bu tablo yenidoğanların küçük bir bölümünde görülür ve erkek bebeklerde biraz daha sıktır. Oluşum nedeni anne karnındaki gelişimin belirli bir aşamasında ortaya çıkar. Annenin gebelikte yaptığı bir uygulama bu duruma yol açmaz. Bazı kalıtsal sendromlarla birlikte bulunabildiği için aile öyküsünü ayrıntılı sorarım.

Doğumda Nasıl Fark Edilir?

Doğumda tablo, makat bölgesinin gözle incelenmesiyle fark edilir. Açıklık hiç bulunmaz ya da iğne deliği kadar küçük kalır. Kuyruk sokumu ile dış genital bölge arasındaki hat üzerinde kapanmış bir çizgi görülür. Bu bulgu doğum odasında yapılan ilk muayenede ortaya çıkar.

Bebeğin ilk gün içinde kaka çıkaramaması ikinci önemli işarettir. Saatler ilerledikçe karın şişer, kusma başlar ve bebek beslenmeyi tolere edemez. Bu bulgular bağırsak içeriğinin ilerleyemediğini gösterir. Böyle bir bebeği beslemeyi sürdürmek yerine değerlendirmeye alırım.

Fistülün nereye açıldığını gösteren bulgular ilk gün içinde belirir. Erkek bebeklerde idrarda siyah ya da yeşil renkli parçacıklar görülmesi, fistülün idrar yoluna açıldığını düşündürür. Kız bebeklerde vajina girişinden dışkı gelmesi üreme yollarına açılmayı gösterir. Bu nedenle ilk kararı vermeden önce belirli bir süre bekleyip bulguları izlerim.

Eşlik Eden Başka Anomaliler Neden Araştırılır?

Eşlik eden anomaliler, aynı gelişim döneminde biçimlenen organları da etkileyebildiği için araştırılır. Makat ve rektum gelişimi, omurga ile idrar yollarının biçimlendiği dönemle aynı haftalara denk gelir. Bu nedenle bir bölgede görülen kusur başka bölgelerde de kusur bulunma olasılığını artırır. Bebeği tek bir sorunla sınırlı değerlendirmek eksik kalır.

Taranan bölgelerin başında omurga, kalp, yemek borusu, böbrek ile idrar yolları ve el-kol kemikleri gelir. Omurilik ucundaki gelişim farklılıkları kaka ve idrar kontrolünü doğrudan etkiler. Kuyruk sokumu kemiğinin ne ölçüde geliştiği, uzun dönemde kontrol beklentisini belirler. Bu nedenle omurga görüntülemesini her bebekte planlarım.

Bağırsak duvarındaki sinir hücresi yokluğu da bu tabloya eşlik edebilir ve iki durum bir arada bulunduğunda tedavi planı değişir. Bu olasılığı doğumsal bağırsak sinir hücresi yokluğu başlığı altında anlattım. Kromozom farklılıkları yönünden de bebeği değerlendiririm. Araştırmanın kapsamını bebeğin durumuna göre belirler ve aileye nedenini tek tek açıklarım.

Hangi Tetkikler Yapılır?

Tetkikler iki amaca hizmet eder; biri rektum ucunun düzeyini belirlemek, diğeri eşlik eden sorunları ortaya koymaktır. Yan yatarak çekilen pelvis filmi rektumun cilde ne kadar yakın durduğunu gösterir. Karın ve pelvis ultrasonu bağırsak genişlemesini ve yakın organları değerlendirir. Böbrek ile idrar yolu ultrasonunu her bebekte isterim.

Kalbin ultrasonla değerlendirilmesi, anestezi öncesi hazırlığın da parçasıdır. Omurga görüntülemesi ve gerektiğinde omurilik incelemesi planlanır. İdrar incelemesinde mekonyum parçacıklarının görülmesi fistülün yerini gösterir. Kan tetkiklerini bebeğin sıvı ile tuz dengesini değerlendirmek amacıyla isterim.

Fistül bulunan bebeklerde onarım öncesinde kontrastlı bir inceleme yapılır. Bu inceleme fistülün hangi organa ve hangi düzeyde açıldığını ortaya koyar. Elde edilen bilgi onarımın kapsamını planlamamı sağlar. Tetkik sırasını bebeğin genel durumuna göre belirler ve acil olmayanları sonraya bırakırım.

Kolostomi Neden ve Ne Kadar Süre Gerekir?

Kolostomi, bağırsağın karın duvarına ağızlaştırılması işlemidir ve bebeklerin bir bölümünde ne kadar süre kalacağı onarımın zamanlamasına göre belirlenir. Bu işleme kolostomi adı verilir ve dışkının geçici olarak karın duvarındaki bir açıklıktan torbaya boşalmasını sağlar. Rektum ucu yukarıda kalan bebeklerde ilk basamak bu işlemdir. Fistülün idrar yoluna açıldığı bebeklerde de idrar yolunu dışkıdan korumak için uygulanır.

Genel durumu onarımı kaldırmayan ve ağır eşlik eden sorunu bulunan bebeklerde de bu yol izlenir. Kolostomi, bağırsağın dinlenmesini ve bebeğin kilo almasını sağlar. Rektum ucu cilde yakın duran bebeklerde ise kolostomiye gerek kalmaz ve onarım tek aşamada tamamlanır. Kararı film, ultrason ve muayene bulgularını birlikte değerlendirerek veririm.

Kolostominin kalma süresi aylarla ölçülür ve onarım ile iyileşme tamamlanana kadar sürer. Bu dönemde torba bakımını ailelere tek tek öğretirim. Onarım sonrası geçiş düzene girdiğinde kapatma ameliyatını planlarım. Onarım basamaklarını ve iyileşme sürecini anoplasti ve çekip indirme başlığı altında ayrıntılı anlattım.

Uzun Dönemde Kaka Kontrolü Nasıl Olur?

Uzun dönemde kaka kontrolü, tablonun tipine ve makat kaslarının gelişimine göre değişir. Rektum ucu cilde yakın duran bebeklerde beklenti iyidir ve çocukların büyük bölümü yaşıtlarıyla benzer bir düzene ulaşır. Rektumun yukarıda kaldığı ve kuyruk sokumu gelişiminin zayıf olduğu çocuklarda ise güçlükler sürebilir. Bu çocuklarda kabızlık ve dışkı kaçırma en sık karşılaştığım iki sorundur.

Onarımdan sonra düzenli bir genişletme programı uygularım. Program erken bırakıldığında birleşme yerinde darlık gelişir ve kabızlık yerleşir. Bu nedenle ailelerden programı sonuna kadar sürdürmelerini isterim. Dışkı kıvamını yumuşatan tedaviyi de aynı dönemde yürütürüm.

Tuvalet eğitimi döneminde çocuğu bağırsak yönetimi açısından yeniden değerlendiririm. Beslenme düzeni, lif alımı, tuvalet oturma programı ve gerektiğinde düzenli lavman bu yönetimin parçalarıdır. İç çamaşırına dışkı bulaşması süren çocuklarda izlenecek yolu dışkı kaçırma başlığı altında anlattım. İzlemi okul çağı boyunca sürdürür, idrar yolu ve omurga yönünden de kontrolleri planlarım.