Over Kisti ve Over Torsiyonu

Yumurtalık içinde sıvı dolu bir kesenin oluşmasına over kisti adı verilir ve bu bulgu çocuklarda düşünüldüğünden daha sık karşımıza çıkar. Kistlerin büyük bölümü hiçbir yakınma yaratmaz, başka bir nedenle yapılan ultrasonda görülür ve izlemle geriler. Küçük bir bölümü ise büyür, baskı yapar ya da yumurtalığın kendi çevresinde dönmesine zemin hazırlar. Bu dönme tablosu acil cerrahi gerektirir ve zaman kaybı doku kaybına yol açar. Bu nedenle kist saptanan her kız çocuğunda hem izlem planını hem acil durumda ne yapılacağını aileyle birlikte belirlerim.

Çocukta Over Kisti Nedir, Hangi Yaşlarda Görülür?

Çocukta over kisti, yumurtalık dokusu içinde sıvıyla dolu bir kesenin gelişmesidir ve her yaşta görülebilir. Yakınma yaratmadan en çok karşılaştığım üç dönem vardır. İlk dönem anne karnı ve yenidoğan dönemidir; bu kistler gebelik ultrasonunda ya da doğumdan sonraki ilk muayenede saptanır. Anneden geçen hormonların etkisiyle oluşan bu keselerin büyük bölümü ilk aylar içinde kendiliğinden geriler.

İkinci dönem okul öncesi ve okul çağıdır; bu yaşlarda saptanan keselerin çoğu ince duvarlı ve içi berrak olan basit kistlerdir. Üçüncü ve en sık dönem ergenliktir, çünkü yumurtalıklar bu dönemde her ay düzenli olarak çalışmaya başlar. Yumurtlama döngüsünün bir parçası olarak oluşan keseler genellikle kendiliğinden kaybolur. Ergenlikte ayrıca içinde kan bulunan keseler görülür ve bunlar daha ağrılı seyreder. İçinde yağ, kıl ve sert doku parçaları bulunan kistler ise farklı bir gruptur; bu grubun ayrıntılarını teratom ve germ hücreli tümörler başlığı altında ele aldım.

Belirtileri Nelerdir?

Belirtileri çoğu çocukta hiç ortaya çıkmaz ve kist rastlantısal olarak bulunur. Belirti veren olgularda en sık yakınma karın alt bölgesindeki dolgunluk ve ağrıdır. Ağrı sürekli olabileceği gibi aralıklı da olabilir ve hareketle değişebilir. Büyük kistler komşu organlara baskı yapar; bu baskı sık işeme, kabızlık ve bel ağrısı biçiminde kendini gösterir.

Ailelerin bir bölümü karında elle hissedilen bir sertlik fark eder; karında kitleyle gelen çocuklarda izlediğim basamakları karında ele gelen kitle başlığı altında anlattım. Ergen kızlarda adet düzensizliği ve adet ağrısının artması eşlik edebilir. Küçük kızlarda karın çevresinin artması ve kıyafetlerin dar gelmesi uyarıcı olur. Ani başlayan şiddetli ağrı, bulantı ve kusma ise kesenin dönmesini, kanamasını ya da yırtılmasını düşündürür. Bu bulgular beklemeden başvuru gerektirir.

Hangi Kistler İzlenir, Hangileri Ameliyat Gerektirir?

İzlenir mi yoksa çıkarılır mı kararını, kistler için boyuta, duvar yapısına, iç görünüme ve belirtilere bakarak veririm. İzlem yolunu seçtiğim keseler ince duvarlı, içi berrak sıvıyla dolu, tek bölmeli ve yakınma yaratmayan kistlerdir. Yenidoğanda saptanan basit keselerde de izlemi tercih ederim, çünkü bu keseler ilk aylarda geriler. İzlemi aralıklı ultrasonla yürütürüm ve her incelemede boyuttaki değişimi kaydederim.

Ameliyat kararını belirli bulgular ortaya çıktığında veririm. Kesenin izlemde belirgin biçimde büyümesi bu bulguların başında gelir. Duvarın kalın olması, içinde katı bölümler ya da bölmeler bulunması ve damarlanmanın artması tümör kuşkusu yaratır. Kan tetkiklerinde tümör belirteçlerinin yükselmesi de kararı değiştirir. Komşu organlara baskı yapan, sürekli ağrıya yol açan ve çocuğun günlük yaşamını bozan keselerde girişimi planlarım. Dönme, kanama ya da yırtılma gelişmişse karar acil koşullarda verilir ve beklenmez.

Ultrason ve Kan Tetkikleri Ne Gösterir?

Ultrason ve kan tetkikleri birlikte değerlendirilir; ultrason yapıyı, kan tetkikleri ise doku kökenini gösterir. Ultrasonu birincil yöntem olarak kullanırım ve kesenin boyutunu, duvar kalınlığını, iç yapısını ölçerim. İçinin berrak mı yoksa katı bölümler içeren mi olduğunu ayırt etmek en önemli adımdır. Karşı yumurtalığı da aynı incelemede değerlendiririm. Karın içinde serbest sıvı bulunup bulunmadığına bakarım, çünkü serbest sıvı yırtılmayı düşündürür.

Renkli akım incelemesiyle dokunun kanlanmasını ölçerim ve bu ölçüm dönme kuşkusunda yol gösterir. Yapı ultrasonla netleşmiyorsa manyetik rezonans incelemesi isterim. Kan tetkiklerinde tümör belirteçlerine bakarım; bu değerler yüksek bulunduğunda değerlendirmeyi genişletirim. Erken ergenlik bulgusu varsa hormon düzeylerini de ölçerim. Ergen kızlarda ayırıcı tanı için gebelik testi isterim. Belirteçlerin dönme ve iltihap durumlarında da yükselebileceğini bilir, bu nedenle hiçbir değeri tek başına tanı ölçütü saymam.

Over Torsiyonu Neden Acildir, Hangi Belirtiyle Gelir?

Over torsiyonu, yumurtalığın bağlarıyla birlikte kendi çevresinde dönmesi ve dolaşımının kesilmesi nedeniyle acildir. Dönme gerçekleştiğinde önce toplardamar dönüşü engellenir, doku şişer ve bu şişlik baskıyı daha da artırır. Kısır döngü sürerse atardamar akımı da kesilir ve yumurtalık dokusu oksijensiz kalır. Geçen her saat kurtarılabilecek doku miktarını azaltır.

Tipik başvuru biçimi ani başlayan, şiddetli karın ve kasık ağrısıdır. Ağrıya bulantı ve kusma eşlik eder, bazı çocuklarda hafif ateş görülür. Ağrı dalgalanabilir; bir süre azalması tablonun geçtiği anlamına gelmez. Yakınma apandisit ile kolayca karışır ve bu nedenle tanıda gecikme olabilir; apandisitin kendi bulgularını apandisit başlığı altında ele aldım. Dönme büyümüş yumurtalıkta ve kist bulunan çocuklarda daha sık görülür, ancak kisti olmayan sağlam bir yumurtalıkta da ortaya çıkabilir. Renkli akım incelemesinde kanlanmanın görülmesi tabloyu dışlamaz; klinik kuşku güçlüyse ameliyathaneye almakta gecikmem.

Ameliyatta Over Korunabilir mi?

Ameliyatta over korunabilir ve günümüzde izlediğim tutum doğrudan koruma yönündedir. Dönmüş yumurtalık görüldüğünde onu çıkarmak yerine bağlarıyla birlikte ters yöne çevirerek açarım; bu işleme detorsiyon adı verilir. Dolaşım açıldıktan sonra dokunun rengi dakikalar içinde düzelmeye başlar. Koyu ve mor görünen bir yumurtalığın bile işlev kazanabileceğini bildiğim için görünüme bakarak çıkarma kararı vermem.

Dönmeye bir kist yol açmışsa aynı seansta kesenin içi boşaltılır ya da kist duvarı çıkarılır. Bu sırada sağlam yumurtalık dokusunu korumaya özen gösteririm. Bağları çok gevşek olan ve dönmesi yineleyen çocuklarda yumurtalığın komşu dokuya tutturulmasını değerlendiririm. Yumurtalık dokusu tümüyle kaybolmuşsa çıkarmak gerekir, ancak karşı yumurtalık korunduğu için üreme işlevi sürer. İşlemi çoğu çocukta kapalı yöntemle, karına küçük deliklerden girerek yaparım. Ailelere ameliyat sonrasında dokunun işlevini ultrasonla izleyeceğimi ve değerlendirmenin aylar süreceğini önceden anlatırım.