Apse ve Selülit

Küçük bir sıyrık ya da böcek ısırığı birkaç gün içinde kızarıp şiştiğinde aileler hangi aşamada doktora gitmeleri gerektiğini bilemez. Bazı çocukta kızarıklık yayılırken bazısında ortada yumuşak bir toplanma oluşur ve bu iki tablo farklı yollarla çözülür. Ortada iltihap birikmişse buna apse diyorum ve bu durumda ilaç tek başına yetmez. Yayılan ama toplanmayan bir iltihapta ise ilaç tedavisi çoğu zaman sonuç verir. Aradaki farkı ayırt etmek, hem gereksiz bir girişimden hem de gecikmiş bir boşaltmadan korur.

Apse ve Selülit Nedir, Nasıl Gelişir?

Apse ve selülit, aynı mikropların deride yaptığı iki farklı iltihap tablosudur. Derinin yüzeyinde oluşan küçük bir açıklık mikropların alt katmanlara geçmesine izin verir. Mikroplar deri altı dokusunda çoğalmaya başladığında vücut bölgeye bol kan ve iltihap hücresi gönderir. Bu yanıt yayılarak sürerse deri ve deri altı yağ dokusu geniş bir alanda kızarır; bu tabloya selülit adını veririm. Vücut iltihabı bir noktada sınırlandırmayı başarırsa iltihap bir boşlukta toplanır ve apse oluşur.

Giriş kapısı çoğu zaman gözden kaçacak kadar küçüktür. Kaşınan bir ısırık yeri, oyun sırasında olan bir sıyrık, deriye batan bir kıl ya da iltihaplanan bir kist bu kapıyı açar. Ayak parmağında batan bir tırnak da aynı yolu izler ve bu tabloyu tırnak batması başlığı altında ayrıca anlattım. Bez bölgesi, koltuk altı, saçlı deri, boyun ve makat çevresi çocukta en sık karşılaştığım yerleşim yerleridir. Kuyruk sokumunda tekrarlayan apselerde ise altta yatan nedeni ayrı değerlendiririm ve bunu kıl dönmesi başlığında ele aldım. Yenidoğanlarda ve süt çocuklarında bağışıklık yanıtı henüz olgunlaşmadığı için tablo daha hızlı ilerler.

Hangi Belirtiler Ayırt Ettirir?

Hangi belirtilerin iki tabloyu ayırt ettirdiğini muayenede elle ve gözle değerlendirerek belirlerim. Yayılan iltihapta kızarıklığın sınırı belirsizdir, bölge sıcak ve gergindir, ortası elle sert hissedilir. İltihap bir boşlukta toplandığında ise orta bölüm yumuşar ve parmakla bastırıldığında içinde sıvı varmış gibi bir his verir; bu bulguya dalgalanma adını veriyorum. Üzerindeki deri incelir, parlaklaşır ve bazen sarı beyaz bir nokta belirir. Ağrı toplanma olan tabloda daha şiddetli ve zonklayıcıdır, çocuk bölgeye dokunulmasına izin vermez.

Bazı bulgular tablonun ciddileştiğini gösterir ve bunları ailelere tek tek sayarım. Ateşin yükselmesi, kızarıklığın saatler içinde genişlemesi ve kızarık alandan uzağa doğru uzanan kırmızı bir çizgi görülmesi beklemeden başvuru gerektirir. Yakındaki lenf bezlerinin büyümesi, çocuğun halsizleşmesi ve beslenmesinin bozulması aynı yönde işarettir. Deride mor ya da siyaha dönen bir renk, görünümden beklenmeyecek kadar şiddetli bir ağrı ve bölgedeki eklemin hareketsiz kalması ivedi değerlendirme ister. Göz çevresi, yüzün orta bölümü, boyun ve makat çevresi yerleşimlerinde eşik daha düşüktür. Altı aylıktan küçük bebeklerde ateşle birlikte giden her cilt iltihabını yakından izlerim.

Hangi Durumda Antibiyotik Yeterli, Hangi Durumda Boşaltma Gerekir?

Hangi durumda antibiyotik yeterli olur sorusunu, iltihabın bir boşlukta toplanıp toplanmadığına bakarak yanıtlarım. İçinde birikim bulunmayan yayılan iltihapta ilaç tedavisi tek başına sonuç verir. Bu çocuklarda ağızdan ilaç başlar, bölgeyi yükseltmelerini ister ve kızarıklığın sınırını kalemle işaretlemelerini öneririm. İşaretin dışına taşan bir kızarıklık, tedaviye yanıt alınmadığını hemen gösterir. Yaygın tutulum, yüksek ateş ya da küçük bebeklerde damar yolundan ilaç verilmesi gerekir.

İltihap bir boşlukta toplandığında ilaç o boşluğun içine yeterince ulaşamaz. Bu nedenle dalgalanma veren, ortası yumuşamış ve belirgin biçimde ağrıyan bir apsede boşaltma gerekir. İki üç gün içinde ilaca yanıt vermeyen, kızarıklığı gerilemeyen ve ağrısı artan tablolarda da aynı kararı veririm. Boşaltma işleminde bölge uyuşturulur ya da çocuk uyutulur, boşluk açılır, içindeki iltihap tamamen alınır ve bölmeler ayrılarak yıkanır. Boşluğun yüzeyden erken kapanmaması için içine ince bir fitil bırakılabilir. Tekrarlayan apselerde yalnız boşaltmakla kalmam, altta yatan nedeni de araştırırım.

Ultrason Ne Zaman İstenir?

Ultrason, elle yapılan muayene ile karar veremediğim durumlarda istenir. Şişlik derin yerleşmişse, çocuk bölgeye dokunulmasına izin vermiyorsa ya da dalgalanma belirsizse görüntüleme ayrımı netleştirir. İnceleme içeride toplanmış bir sıvı olup olmadığını, varsa boşluğun büyüklüğünü ve derinliğini gösterir. Boşluğun kasın üstünde mi altında mı olduğunu bilmek işlem planını doğrudan etkiler. Komşu damar ve sinirlerin konumunu görmek de girişimi daha denetimli hâle getirir.

Görüntülemeyi izlem amacıyla da kullanırım. İlaç tedavisine başlanmış bir çocukta kızarıklık geriliyor ama şişlik duruyorsa, boşluk gelişip gelişmediğini ultrasonla kontrol ederim. Boyunda ve koltuk altında büyüyen şişliklerde lenf bezi büyümesiyle apse ayrımını yine bu yöntemle yaparım. Ultrason radyasyon içermediği için gerektiğinde tekrarlanabilir ve çocuğun uyutulmasını gerektirmez. Çok yaygın, derin dokulara ya da eklem içine uzanan tablolarda ileri görüntülemeye geçerim. Kan tahlilini her çocukta istemem; ateş, yaygın tutulum ve genel durum bozukluğu varsa iltihap göstergelerini değerlendiririm.

Evde Sıcak Uygulama ve Sıkma Neden Zararlıdır?

Evde sıcak uygulama ölçülü yapıldığında yararlı olabilir, ancak sıkma her durumda zararlıdır. Ilık ve nemli bir pansuman erken dönemde bölgedeki kan akımını artırır ve ağrıyı azaltır. Buna karşın çok sıcak uygulama ince kalmış deriyi yakabilir ve iltihabı hızlandırır. Bu nedenle ılık uygulamanın süresini ve sıklığını belirterek öneririm. Isıtıcı torba ya da kaynar suya batırılmış bezle yapılan uygulamaları çocuklarda kullanmam.

Sıkmanın sakıncası iltihabı yaydığı için çok daha ciddidir. Apse boşluğunu dışarıdan bastırmak, iltihabı komşu dokulara ve kan dolaşımına doğru iter. Yüzün orta bölümündeki iltihaplarda bu girişim özellikle tehlikelidir, çünkü bu bölgenin toplardamarları kafa içine doğru akar. İğne, çengelli iğne ya da makasla evde açma denemeleri yeni mikroplar taşır ve düzensiz bir yara bırakır. Kendiliğinden boşalan apselerde içerik eksik atılır, boşluk yerinde kalır ve tablo haftalar sonra yeniden başlar. Bu yüzden boşaltmanın uygun koşullarda ve ağrı kontrolü altında yapılmasını isterim.

İşlem Sonrası Pansuman Nasıl Yapılır?

İşlem sonrası pansuman, boşluğun içten dışa doğru kapanmasını sağlayacak biçimde yapılır. İlk pansumanı genellikle bir ya da iki gün sonra açarım ve o güne kadar örtünün kuru kalmasını isterim. Fitil bırakıldıysa her pansumanda bir miktar kısaltılır, böylece boşluk yüzeyden önce kapanmaz. Pansuman öncesinde ılık suyla kısa bir duş almak örtüyü yumuşatır ve işlemi çocuk için daha rahat hâle getirir. Bölgeyi temiz tutmak, kuru örtüyle kapatmak ve örtü ıslandığında değiştirmek temel kurallardır.

Ailelerin evde nelere dikkat etmesi gerektiğini yazılı olarak veririm. Yaşa uygun ağrı kesici pansumandan yarım saat önce verildiğinde işlem belirgin biçimde kolaylaşır. Antibiyotik başlanmışsa süresi tamamlanmadan bırakılmamalıdır, yakınma geçse bile ilaç sürdürülür. Yara tamamen kapanana kadar havuza ve denize girmemesini söylerim. Ateşin yeniden yükselmesi, ağrının artması, kötü kokulu akıntı gelmesi ya da bölgenin yeniden şişmesi kontrol gerektirir. Pansuman tekniğinin ayrıntılarını ve malzeme seçimini yara ve pansuman bakımı başlığı altında adım adım açıkladım.