Tiroglossal Kist

Tiroglossal kist, boynun orta hattında yer alan, doğuştan ve iyi huylu bir kistik yapıdır. Aileler bu şişliği çoğunlukla çocuk başını geriye attığında ya da bir üst solunum yolu enfeksiyonu sırasında fark eder. Şişlik ağrısızdır ve uzun süre gözden kaçabilir. Boynun orta hattında bulunması ve yutkunmayla hareket etmesi onu diğer şişliklerden ayırır. Çocuklarda boynun orta hattında görülen doğuştan kistlerin en sık görüleni budur.

Tiroglossal Kist Nedir, Nerede Bulunur?

Tiroglossal kist, tiroid bezinin anne karnındaki göç yolunun kapanmaması sonucu oluşur. Gelişimin başında tiroid bezini oluşturacak hücreler dilin kök kısmında belirir. Bu hücreler boynun ön alt bölümüne doğru aşağı doğru göç eder. Göç ettikleri yola tiroglossal kanal adı verilir. Göç tamamlandıktan sonra bu kanalın gerilip tümüyle kaybolması beklenir. Kanal ya da üzerindeki hücre adacıkları kaybolmazsa, kalan doku salgı üretmeyi sürdürür ve kistleşir. Adın kökeni de bu yolu anlatır; sözcüğün ilk bölümü tiroid bezini, ikinci bölümü dili gösterir. Bu nedenle kist, dil kökü ile göğüs kemiği çentiği arasında herhangi bir noktada bulunabilir.

Kistin en sık yerleşimi, dil kökünün altındaki at nalı biçimli kemiğin hizasıdır. Göç yolu bu kemiğin önünden, içinden ya da arkasından geçer. Bu anatomik komşuluk tedavi kararının temelini oluşturur. Kist deri altında yüzeysel değil, boyun kaslarının arasında derinde yerleşir. Kız ve erkek çocuklarda benzer sıklıkta görülür.

Tablo doğuştandır, ancak fark edilmesi genellikle sonraki yıllara kalır. Çoğu çocukta okul öncesi ya da okul çağında tanı konur; daha ileri yaşlarda ortaya çıkması da mümkündür. Gecikmenin nedeni kistin yavaş büyümesi ve uzun süre bulgu vermemesidir. Boyundaki şişliklerin tamamını ve birbirinden ayrılmasını boyunda şişlik ve lenfadenopati başlığında topladım.

Nasıl Fark Edilir, Dil Çıkarınca Hareket Etmesi Ne Demektir?

Dil çıkarınca kistin yukarı doğru hareket etmesi, şişliğin tiroid bezinin göç yoluyla bağlantılı olduğunu gösterir. Bu bulgu tanıyı neredeyse koyan özelliktir. Kist, dil kökü ile arasındaki kalıntı bağ nedeniyle dil ve yutkunma hareketine eşlik eder. Muayenede çocuğa dilini çıkarttırır ve yutkunmasını isterim. Orta hat yerleşimi ve dil hareketiyle yukarı çekilme birlikte görüldüğünde ayrım büyük ölçüde netleşir. Şişlik ağrısız, düzgün yüzeyli ve sıvı hissi veren bir yapıdır. Başlangıçta yalnız baş geriye yatırıldığında görülür, kist büyüdükçe olağan duruşta da belirgin olur. Ailelerin çoğu şişliği bu nedenle bir fotoğrafta ya da banyoda fark eder.

Hareket etmeyen orta hat şişlikleri başka tabloları düşündürür. Deri altında kalan doku kalıntısından oluşan kist daha yüzeysel yerleşir ve dil hareketiyle hareket etmez. Tiroid bezinin kendisinden kaynaklanan büyümeler yutkunmayla hareket eder, ancak dil çıkarmayla yukarı çekilmez. Lenf bezi büyümeleri ise enfeksiyon sonrası çıkar, yumuşak ve oynaktır, zamanla küçülür. Boynun yan tarafındaki doğuştan kalıntılar tümüyle farklı bir gruptur ve bunları brankiyal kist ve fistül sayfasında ele aldım.

Dil kökünde yerleşen kistler seyrek görülür ama ayrı bulgu verir. Bu çocuklarda nefes alırken ses duyulması, ses değişikliği ve yutma güçlüğü görülebilir. Böyle bir tabloda değerlendirmeyi geciktirmem. Şişliğin ani büyümesi, kızarması ve ağrılı hâle gelmesi ise enfeksiyonu düşündürür.

Neden Tekrarlayan Enfeksiyon Geçirir?

Tekrarlayan enfeksiyon, kistin dil köküyle olan gelişimsel bağlantısından kaynaklanır. Kalıntı kanal dil kökünde ağız boşluğuna komşudur. Bu komşuluk nedeniyle ağız içindeki mikroplar kistin içine ulaşabilir. Kist içinde biriken salgı, mikroplar için uygun bir ortam oluşturur. Bu yüzden kistlerin önemli bir bölümü zaman içinde iltihaplanır. Enfeksiyon sırasında şişlik hızla büyür, üzerindeki deri kızarır ve ısınır. Ağrı belirginleşir, ateş eklenebilir ve tablo apseye ilerleyebilir. Çoğu çocukta kist ilk kez böyle bir atak sırasında fark edilir.

Enfeksiyon tekrarlarsa kist deriye doğru açılabilir. Boynun orta hattında küçük bir delikten kötü kokulu akıntı gelmesi bu durumu gösterir. Bu kanala fistül denir ve kendiliğinden kapanmaz. Akıntı dönem dönem azalır, sonra yeniden başlar.

Tekrarlayan enfeksiyon ameliyatı da güçleştirir. İltihap geçtikten sonra doku katmanları yapışır ve sınırlar belirsizleşir. Böyle bir dokuda kistin uzantısını eksiksiz çıkarmak zorlaşır. Bu nedenle tanı konduğunda ameliyatı geciktirmemeyi tercih ederim. Etkin bir iltihap varsa önce iltihap söndürülür, ameliyat sonrasına planlanır.

Ultrason ve Tiroid Değerlendirmesi Neden Yapılır?

Ultrason ve tiroid değerlendirmesi, ameliyat kararının güvenli biçimde verilebilmesi için yapılır. Ultrason görüntülemenin ilk basamağıdır ve ışın içermez. Şişliğin sıvı dolu bir kist mi yoksa dolu bir doku mu olduğunu gösterir. Kistin boyutunu, derinliğini ve çevre yapılarla ilişkisini ortaya koyar. İncelemenin ikinci ve kritik görevi, tiroid bezinin olağan yerinde bulunup bulunmadığını doğrulamaktır. Bunun nedeni, göç yolu üzerinde kalan dokunun gerçek tiroid dokusu olabilmesidir. Çıkarılacak dokunun çocuğun işlev gören tek tiroid dokusu olmaması gerekir. Bu nedenle boyun orta hattındaki her kistte ameliyat öncesi görüntüleme isterim.

Kan tetkikleri ameliyat öncesi değerlendirmenin bir parçasıdır. Kan sayımı ile birlikte tiroid işlev testleri gözden geçirilir. Tiroid dokusunun yerleşimi ya da işlevi konusunda soru kalırsa ek tetkik planlanır. Bu ek tetkikler rutin değildir, yalnız seçilmiş durumlarda istenir.

İleri görüntüleme her çocukta gerekmez. Ultrason yeterli bilgi vermediğinde, kist derin ya da dil kökü yerleşimli olduğunda ayrıntılı görüntüleme gündeme gelir. Amaç, kistin uzantısını ve sınırlarını ameliyat öncesi görmektir. Kesin tanı ise çıkarılan dokunun patoloji incelemesiyle konur. Bu sonucu aileye ayrı bir görüşmede aktarırım.

Ameliyatta Kemik Parçası Neden Çıkarılır?

Ameliyatta kemik parçasının çıkarılması, kistin uzantısının o kemikle iç içe geçmesi nedeniyle gerekir. Tiroid bezinin göç yolu, dil kökünün altındaki at nalı biçimli kemiğin önünden, içinden ya da arkasından geçer. Kalıntı kanal bu kemiğin dokusuyla birleşmiş olabilir. Yalnız kist çıkarılıp kanal bırakılırsa geride salgı üreten doku kalır. Eksiksiz çıkarma bu yüzden tedavinin temel ilkesidir. İşlemde kist, dil köküne uzanan kanalı ve komşu kemiğin orta bölümü birlikte alınır. Çıkarılan kemik parçası küçüktür ve orta hatta yer alır. Bu parçanın alınması çocuğun çiğneme, yutma ve konuşma işlevlerini bozmaz.

Ameliyat genel anestezi altında yapılır. Çoğu çocukta günübirlik ya da kısa yatışlı bir işlem olarak planlanır. Kesi boynun ön yüzüne, doğal kıvrımlara yerleştirilir. Boyun kesilerinin iyileşmesini ve yara bakımını kitle ve kist çıkarılması başlığında ayrıntılı anlattım.

İşlem öncesinde tiroid dokusunun yerleşimi doğrulanır. Etkin bir iltihap varsa ameliyat ertelenir. Çocuğun kanama eğilimi ve ek hastalıkları gözden geçirilir. Olası sorunlar arasında kanama, enfeksiyon, sıvı birikimi ve bölgedeki sinirlerin etkilenmesi yer alır. Bu olasılıkları işlemden önce aileyle tek tek konuşurum.

Nüks Olasılığı ve Takip Nasıldır?

Nüks olasılığı, kistin eksiksiz çıkarılıp çıkarılmamasına bağlıdır. Kanal uzantısı ya da komşu kemiğin orta bölümü bırakıldığında geride salgı üreten doku kalır. Bu doku zaman içinde yeniden kistleşebilir. İkinci neden, ameliyat öncesinde geçirilmiş iltihap ya da apsedir. İltihap doku katmanlarını bozduğu için sınırların ayrılması güçleşir. Bu nedenle ameliyatı iltihapsız dönemde planlamaya özen gösteririm. Nüks gelişirse ikinci bir girişim gerekebilir. Boyunda yeniden şişlik ya da akıntı fark ederseniz beklemeden başvurmanızı isterim.

Takibin ilk adımı yara kontrolüdür. İlk kontrolü ameliyattan sonra belirlediğim günde yaparım. Banyo ve su temasına ne zaman başlanacağını da o görüşmede söylerim. Çocuk kısa süre sonra beslenmeye başlar ve olağan düzenine döner.

Patoloji sonucu geldiğinde tanıyı kesinleştirir. Sonucu birlikte değerlendirir, gerekirse ek izlem planlarım. Tiroid dokusunu ilgilendiren bir durum saptanırsa tiroid işlevi ayrıca izlenir. Boyunda kalan kesi izi aylar içinde solar; izin hiç kalmayacağı yönünde bir söz vermem. Okula ve spora dönüş zamanını kontrol muayenesinde belirlerim.