Parafimozis

Geriye çekilen sünnet derisinin penis başı üzerine bir daha dönememesi ve dar bir halka hâlinde orayı boğması tablosuna parafimozis adı verilir. Aileler çoğu zaman banyoda ya da bez değiştirirken deriyi geri çeker, sonra yerine getirmeyi unutur ve kısa süre içinde şişlikle karşılaşır. Penis başı dakikalar içinde şişer, rengi koyulaşır ve çocuk şiddetli ağrıyla ağlar. Bu tablo saatler içinde dokuya zarar verebildiği için gecikmeye tahammülü yoktur. Bir çocuk cerrahına ya da acil servise aynı saat içinde başvurmanız gerekir.

Parafimozis Nedir, Neden Acildir?

Parafimozis, penis başının arkasına kaymış dar deri halkasının dolaşımı sıkıştırmasıyla ortaya çıkar ve bu yüzden acildir. Halka önce lenf ve toplardamar dönüşünü engeller. Dönüşü engellenen sıvı penis başında ve derinin dış ucunda birikerek şişlik yapar. Oluşan ödem halkası daireyi daha da sıkar ve sıkışma arttıkça şişlik büyür. Bu kısır döngü sürdükçe atardamar akımı da azalır. Dokunun oksijensiz kalması ise kalıcı hasara giden yolu açar.

Aciliyetin ikinci nedeni idrar çıkışının engellenmesidir. Şişen deri ve penis başı idrar deliğini daraltır, çocuk mesanesini boşaltamaz ve karın alt bölgesinde dolgunluk ortaya çıkar. Üçüncü neden ağrının şiddetidir; çocuk sakinleştirilemez ve ağlamayla birlikte şişlik hızlanır. Bu üç nedenin birleşmesi tabloyu bekleyemeyecek duruma getirir. Erken başvuran çocukların büyük bölümünde doku kurtarılır ve girişim yatak başında tamamlanır. Bu nedenle ailelere tek bir cümle söylerim: şişlik yerine dönmüyorsa yola çıkılır.

Nasıl Anlaşılır, Hangi Görünüm Tipiktir?

Parafimozis, penis başının şişmesi ve hemen arkasında bilezik gibi kabarmış bir deri halkasının görülmesiyle anlaşılır; tipik görünüm budur. Penis başı parlak, gergin ve koyu kırmızıya çalan bir renk alır. Deri halkası penis başından daha ileride, kalın ve sulu bir yüzük gibi durur. Sünnet derisinin ucu ise penis başını örtemez ve geriye doğru sıkışmış hâlde kalır.

Çocuk dokunulmaya izin vermez, bacaklarını kasar ve susmayan bir ağlama tutturur. Bez değiştirirken ağrı belirginleşir. Büyük çocuk bölgeyi gizlemeye çalışır ve yakınmasını geç söyler. İdrar yapmakta zorlanma, damla damla işeme ya da hiç işeyememe eşlik edebilir. Rengin morlaşması, bölgenin soğuması ve ağrının azalması ise ilerlemiş bir tablonun işaretidir. Tanı için görüntüleme ya da tahlil gerekmez, bakmak yeterlidir.

Nasıl Oluşur, Geri Çekilen Deri Neden Geri Gelmez?

Geri çekilen deri, ucundaki dar halka penis başının gerisindeki oluğa oturduğu için geri gelmez. Bebeklerde ve küçük çocuklarda sünnet derisinin ucu doğal olarak dardır. Bu dar uç zorla penis başının arkasına kaydırıldığında bir lastik gibi kasılır ve oradan geri dönmek için kendiliğinden gevşemez. Gevşemeyi engelleyen asıl etken, dakikalar içinde gelişen şişliktir. Şişmiş doku hacim kazandığı için aynı halkadan ileriye kayamaz.

En sık karşılaştığım tetikleyici, doğal darlığın banyoda zorlanmasıdır. Doğal darlığın hangi yaşa kadar beklendiğini fizyolojik fimozis başlığı altında açıkladım. İkinci sırada bölge temizliği ya da sonda uygulaması sonrasında derinin yerine getirilmemesi gelir. Ergenlik çağındaki çocuklarda deriyi kendi kendine geri çekip bırakma da aynı sonuca yol açar. Penis ucunda iltihap varsa doku daha kolay şişer ve halka daha çabuk sıkışır.

Acil Serviste Ne Yapılır?

Acil serviste yapılan ilk iş ağrının dindirilmesi ve şişliğin azaltılmasıdır. Bölgeye soğuk uygulama yapılır, nazik ve sürekli bir baskıyla biriken sıvı dokudan uzaklaştırılır. Ağrı kesici verildikten sonra çocuğun yaşına uygun biçimde bölgesel ya da yüzeysel anestezi sağlanır. Ardından manuel redüksiyon denenir; penis başı nazikçe geriye doğru bastırılırken deri halkası ileriye kaydırılır.

Şişlik çok belirginse sıvının boşaltılması için ince iğneyle çok sayıda küçük delik açılabilir ve böylece doku yumuşatılır. Bu girişimler sonuç vermezse boğucu halka sırt yüzeyinden kesilerek açılır ve dolaşım hemen düzelir. Kesi gerektiren olgularda işlem ameliyathane koşullarında tamamlanır. Dolaşım düzeldikten sonra penis başındaki renk ve şişlik birkaç gün içinde geriler. Taburcu ederken ailelere bölgenin nasıl yıkanacağını ve derinin yerine nasıl getirileceğini gösteririm. Çocuğu birkaç gün sonra yeniden görmek isterim, çünkü şişlik gerileyince deri ucunun gerçek darlığı ortaya çıkar.

Evde Beklemek veya Kendi Başına Düzeltmeye Çalışmak Neden Risklidir?

Evde beklemek şişliği artırdığı için risklidir ve geçen her saat düzeltmeyi güçleştirir. Şişlik arttıkça doku hacmi büyür, halka daha derin oturur ve elle yerine getirme olasılığı azalır. Böyle bir gecikmeden sonra çoğu çocukta kesi gerekir. Kuvvetli bastırma ise deriyi yırtar, kanamaya ve iyileşme sonrası sert bir nedbe halkasına yol açar.

Lastik, bant, iplik ya da buz torbasını doğrudan deriye uygulamak dolaşımı daha da bozar. İnternette anlatılan şeker uygulaması gibi yöntemleri çocukta denemenizi istemem. Çocuğa yiyecek ve içecek vermemenizi de özellikle söylerim, çünkü anestezi gerekebilir. Ağrının azalması rahatlatıcı bir işaret değildir; duyunun körelmesi anlamına gelir. Bu nedenle ağrı kesildi diye evde beklemek en sakıncalı tercihtir. Girişimi evde denemenin bir başka sakıncası, muayene bulgularını değiştirmesidir. Yırtılmış ve kanamış bir deride dolaşımın gerçekten bozulup bozulmadığını ayırt etmek güçleşir.

Tekrarını Önlemek İçin Ne Yapılır?

Tekrarını önlemek için ilk kural, geri çekilen derinin her seferinde hemen yerine getirilmesidir. Bebeklikte sünnet derisini zorlamadan yalnız dıştan yıkamanızı isterim. Deri büyük çocukta kendiliğinden geri çekilebiliyorsa banyodan sonra ileri konumuna getirilmelidir. Bu alışkanlığı anneye, babaya ve bakıcıya ayrı ayrı anlatırım.

Altta dar bir deri ucu varsa asıl çözüm bu darlığın giderilmesidir. Belirti veren darlıkta önce merhem tedavisi denenir, yanıt alınmazsa cerrahi çözüme geçilir. Bir kez parafimozis geçiren çocukta planlı sünneti öneririm, çünkü aynı halka yeniden sıkışabilir. Yöntem seçimi ve işlem sonrası bakım sünnet başlığı altında yer alır. Penis ucunda yineleyen iltihap varsa bunu da birlikte ele alırım; ayrıntıları balanit ve postit başlığında bulunur. İltihabın denetim altına alınması hem şişliği hem tekrarı azaltır. Bu üç adımı birlikte uyguladığımız çocuklarda aynı tablonun yinelemesi beklenmez.