Gündüz İdrar Kaçırma

Gündüz idrar kaçırma, okul çağındaki çocuklarda sanıldığından çok daha sık karşılaşılan bir yakınmadır. Aileler çoğu zaman çamaşırdaki küçük nem lekelerini uzun süre önemsemez ve ancak okulda bir olay yaşandığında başvurur. Oysa gündüz kaçıran bir çocukta mesanenin çalışma düzeni bozulmuştur ve bu düzen öğretilerek yeniden kurulabilir. Yakınmanın ardında bazen yalnız alışkanlık, bazen de izlenmesi gereken bir idrar yolu sorunu bulunur. Bu nedenle beş yaşından sonra süren gündüz kaçırmayı her zaman değerlendiriyorum.

Gündüz İdrar Kaçırma Nedir, Hangi Tipleri Vardır?

İdrarın gündüz kaçırılması, beş yaşını tamamlamış bir çocuğun uyanık olduğu saatlerde idrarını istemsiz biçimde bırakmasıdır ve birkaç farklı tipi vardır. Kaçırmanın miktarı çocuktan çocuğa değişir; bazı çocuklarda çamaşırda yalnız küçük bir nem görülürken bazılarında mesane tümüyle boşalır. Miktarın azlığı tablonun hafif olduğu anlamına gelmez, çünkü tipi belirleyen miktar değil kaçırmanın biçimidir. Bu yüzden ilk görüşmede çocuğun kaçırdığı anı ayrıntılı tarif etmenizi isterim.

İlk tip, ani bir sıkışmayla gelen ve tuvalete yetişememeyle sonuçlanan kaçırmadır. Bu çocuklarda mesane dolmayı beklemeden kasılır ve acele hissi birden ortaya çıkar. Tablonun tüm ayrıntılarını aşırı aktif mesane başlığı altında topladım. İkinci tip, çocuğun tuvalete gitmeyi uzun süre ertelemesiyle ortaya çıkar; mesane kapasitesinin üstünde dolar ve taşma biçiminde kaçırma olur.

Üçüncü tipte sorun idrarın boşaltıldığı andadır. Çocuk işerken karın kaslarını kasar, ıkınır ve çıkış kaslarını gevşetemez; akım kesik kesik gelir ve mesane tam boşalmaz. Bu grubun değerlendirmesini ve tedavisini işeme bozukluğu sayfasında ele aldım. Kız çocuklarında idrarın işeme sırasında vajen girişinde birikip sonradan sızması da ayrı bir tablodur ve oturuş düzeltilerek çözülür.

Acele Hissi ve Tuvaleti Erteleme Nasıl Fark Edilir?

Acele hissi ile tuvaleti erteleme birbirinin tersi iki davranıştır ve ikisini evde kolayca ayırt edebilirsiniz. Acele hissi yaşayan çocuk gün içinde sık sık tuvalete koşar, oyununu yarıda bırakır ve "hemen gitmem gerek" der. Bu çocuklarda işeme sayısı günde beş ile yedi arasındaki olağan aralığın belirgin biçimde üstüne çıkar. Her seferinde çıkan idrar miktarı ise azdır, çünkü mesane dolmayı beklemeden kasılır.

Sıkışma anında ortaya çıkan davranışlara tutma manevraları adı verilir. Çocuk olduğu yerde donar, bacaklarını çaprazlar, topuğunun üstüne çöker ya da eliyle genital bölgesine bastırır. Bu hareketler çoğu ailede huysuzluk ya da oyun sanılır, oysa mesanenin kasılmasını bastırma çabasıdır. Böyle bir davranış tarif edildiğinde tanıya büyük ölçüde yaklaşırım.

Erteleyen çocuk ise tam tersini yapar. Oyundan, ekrandan ya da dersten kopmamak için tuvalete gitmeyi geciktirir, günde yalnız iki ya da üç kez işer ve mesanesi kapasitesinin üstünde dolar. Bu çocuklarda kaçırma günün ileri saatlerinde ve çoğu kez eve döndükten sonra ortaya çıkar. İki davranışın tedavisi farklı yönde ilerler, bu yüzden ayrımı en başta yaparım.

Okulda Tuvalete Gitmekten Kaçınmanın Rolü Nedir?

Okulda tuvalete gitmekten kaçınmak, gündüz kaçırmanın en çok gözden kaçan nedenlerinden biridir. Çocuklar okul tuvaletini kirli, kalabalık ya da kapısı iyi kapanmayan bir yer olarak görür ve gün boyunca hiç işemeden durmayı dener. Bazı çocuklar ders sırasında izin istemekten çekinir, teneffüs ise koşuşturmayla geçtiği için tuvalete sıra kalmaz. Sonuçta mesane uzun saatler boyunca dolu kalır ve akşam saatlerinde kaçırma başlar.

Bu davranışın bir uzantısı da sıvıdan kaçınmaktır. Tuvalete gitmek zorunda kalmamak için okulda hiç su içmeyen çocuk gün içinde çok az idrar üretir, idrarı koyulaşır ve kabızlığı ağırlaşır. Koyu idrar mesane iç yüzeyini tahriş ettiği için acele hissi daha da artar. Eve döndüğünde bir anda fazla sıvı alması ise akşam ve gece yakınmalarını artırır.

Çözümün bir bölümü çocuğun değil, çevresinin düzenlenmesinden geçer. Öğretmenin durumdan haberdar olmasını, çocuğun gerektiğinde söz almadan tuvalete gidebilmesini ve su şişesini masasında tutabilmesini isterim. Okulda yaşadığı zorlukları çocuğa doğrudan sormanızı, suçlayıcı bir dil kullanmadan dinlemenizi öneriyorum. Bu küçük düzenlemeler bazı çocuklarda tek başına belirgin bir iyileşme sağlar.

İdrar Tahlili ve Ultrason Ne Gösterir?

İdrar tahlili ve ultrason, gündüz kaçıran her çocukta ilk basamakta istediğim iki tetkiktir. Tahlil idrar yolu enfeksiyonunu, şeker hastalığını ve idrarda protein kaçağını gösterir. Yanma, sık işeme ve ateş gibi bulgular varsa kültür de isterim, çünkü enfeksiyon kendi başına kaçırmaya yol açar. Tahlil olağan çıkarsa yakınmanın kaynağını mesanenin çalışma düzeninde ararım.

Ultrason birkaç soruya aynı anda yanıt verir. Mesane duvarının kalınlaşıp kalınlaşmadığını, işemeden hemen sonra mesanede idrar kalıp kalmadığını, böbreklerde genişleme olup olmadığını ve bağırsağın dolu olup olmadığını gösterir. İnceleme ağrısızdır, ışın içermez ve çocuk uyanıkken yapılır. İşeme sonrası kalan idrarın ölçülmesi için çocuğun ultrasona dolu mesaneyle gelmesini isterim.

Bu iki tetkik olağan çıkarsa ileri incelemeye çoğu zaman gerek kalmaz. Akımın biçimini ölçen inceleme ve basınç ölçümleri yalnız belirli durumlarda gündeme gelir. Yürüme biçiminde bozukluk, bacaklarda güç kaybı, bel alt ucunda çukurluk ya da tüylenme saptanırsa omurgaya yönelik görüntüleme isterim. Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu geçiren çocuklarda da değerlendirmeyi genişletirim.

Mesane Eğitimi ve Biofeedback Nasıl Uygulanır?

Mesane eğitimi, gündüz kaçırmanın tedavisinde ilk ve en belirleyici adımdır. Eğitimin temelini zamanlı işeme oluşturur; çocuk sıkışmayı beklemeden iki ya da üç saat arayla tuvalete gider. Böylece mesane aşırı dolmadan boşalır ve ani kasılmaların önü alınır. Okulda bu düzeni sürdürebilmek için sessiz bir saat hatırlatıcısı kullanmak işi kolaylaştırır. Günlük sıvı alımını da gün içine dengeli dağıtmanızı isterim.

Eğitimin ikinci parçası doğru oturuştur. Çocuğun ayakları yere ya da bir basamağa tam basmalı, dizleri hafifçe açık durmalı ve gövdesi öne doğru kasılmadan serbest kalmalıdır. Klozette ayakları boşta sallanan bir çocuk pelvik taban kaslarını gevşetemez ve mesanesini tam boşaltamaz. İşemeyi acele etmeden tamamlamasını, bitiminde birkaç saniye bekleyip bir kez daha denemesini öğretirim.

Kas kontrolünü öğrenmesi gereken çocuklarda ise ekran eşliğinde yapılan kas eğitimi devreye girer. Bu yöntem, çocuğun kendi kas hareketini ekranda görerek doğru anda gevşetmeyi öğrenmesine dayanır. Uygulamanın kimlerde seçildiğini, nasıl yapıldığını ve kaç oturum sürdüğünü işeme bozukluğunda biofeedback başlığında anlattım. Mesane gevşetici ilaçlar ise eğitim yeterli gelmediğinde ve seçilmiş çocuklarda eklenir.

Kabızlık Çözülmeden Neden Sonuç Alınmaz?

Kabızlık çözülmeden gündüz kaçırmada kalıcı bir sonuç alınmaz ve bu kural istisnasız geçerlidir. Kalın bağırsağın son bölümü mesanenin hemen arkasında yer alır. Dışkıyla dolu kalan bu bölüm mesaneye baskı yapar, depolanabilen idrar hacmini azaltır ve istemsiz kasılmaları tetikler. Aynı çocukta pelvik taban kasları da sürekli kasılı kaldığı için işeme düzeni bozulur.

Ailelerin çoğu çocuğunda kabızlık olduğunu düşünmez, çünkü her gün dışkılayan bir çocukta da kabızlık bulunabilir. Dışkının sert ya da iri olması, dışkılamanın ağrılı geçmesi, tuvalette uzun süre oturulması, çamaşırda kahverengi iz bulunması ve karnın şişkin olması kabızlık işaretidir. Bu bulguları ayrıntılı sorarım ve gerektiğinde karın muayenesiyle doğrularım. Ultrasonda bağırsağın genişlemiş görülmesi de tanıyı destekler.

Tedaviyi bu nedenle bağırsaktan başlatırım. Lifli beslenme, yeterli sıvı, düzenli tuvalet saati ve gerektiğinde dışkı yumuşatıcı ilaçla bağırsak boşaltılır ve bu düzen aylarca sürdürülür. Bağırsak düzeni kurulduktan sonra çocukların bir bölümünde idrar yakınmaları ek bir girişim gerekmeden geriler. Erken bırakılan bağırsak tedavisi ise yakınmaların geri dönmesine yol açar.