Hipospadias Onarımı

Hipospadias onarımı, idrar deliğinin penisin ucuna taşındığı, varsa eğriliğin düzeltildiği ve dokuların doğal bir görünüm verecek biçimde yeniden düzenlendiği ameliyattır. Ailelerle ilk görüşmede konuştuğum konu ameliyatın kendisi değil, ameliyattan önce yapılmaması gereken bir işlemdir. Hipospadiaslı bir bebekte sünnet yapılırsa onarımda kullanacağım en değerli doku kaybedilir. Bu nedenle kuşku duyduğum her bebekte sünneti erteler ve aileyi bu konuda açıkça uyarırım. Onarımın hangi yaşta, kaç aşamada yapılacağını ise penisin kendi yapısı belirler.

Hangi Yaşta Yapılır, Neden O Yaş Seçilir?

Hipospadias onarımını çoğunlukla bebeklik döneminin ikinci yarısına denk gelen bir yaşta planlarım ve o dönemi birkaç nedenle seçerim. Birinci neden, bebeğin hâlâ bez bağlıyor olmasıdır; ameliyattan sonra kalan sondanın bakımı bez döneminde çok daha kolay yürütülür. İkinci neden dokuların esnekliğidir, çünkü küçük yaşta iyileşme daha hızlı ilerler ve dikiş hatları yumuşak kalır. Üçüncü neden çocuğun ameliyatı hatırlamayacak olmasıdır; bu dönemde yapılan işlem geride bir anı bırakmaz. Dördüncü neden tuvalet eğitiminin henüz başlamamış olmasıdır, böylece sonda ve pansuman eğitimi aksatmaz. Bu yaş aralığını kaçırmış çocuklarda onarımdan vazgeçmem, ancak hazırlığı ve bakımı aileyle daha ayrıntılı planlarım. Doğumsal farklılığın hangi biçimlerde görüldüğünü ve ailelerin ilk fark ettiği bulguları hipospadias başlığı altında açıkladım. Ameliyat öncesinde sünnet yapılmaması kuralının gerekçesini ve kuşkulu bebekte izlenecek yolu ise hipospadiasta sünnet sayfasında ayrıntılandırdım.

Ameliyat Nasıl Yapılır, Sonda Kalır mı?

Ameliyat genel anestezi altında yapılır ve çoğu çocukta idrarı dışarı taşıyan ince bir sonda bir süre yerinde bırakılır. İşlemin ilk aşamasında idrar deliğinin gerçek yeri ve penisin düz durup durmadığı değerlendirilir. Eğrilik varsa önce bu eğrilik giderilir, çünkü düzeltilmemiş bir eğrilik üzerine kurulan kanal ileride yeniden bozulur. Ardından idrar kanalının eksik kalan bölümü, deliğin altında uzanan doku şeridinin ortadan boylamasına açılıp tüp hâline getirilmesiyle oluşturulur. Yeni kanalın dikiş hattının üzerine komşu dokudan ince bir ara katman serilir; bu katman idrar kaçağı olasılığını azaltır. Cildin kapatılmasında sünnet derisi kullanılır, bu yüzden ameliyattan önce sünnet yapılmış olması işimi güçleştirir. İşlem sonunda penis koruyucu bir pansumanla sarılır ve sonda bezin içine yerleştirilir. Sondanın kalma süresi onarımın kapsamına göre birkaç günle bir hafta arasında değişir.

Hastanede Ne Kadar Kalınır?

Hastanede, onarımın kapsamına göre değişen bir süre kalınır; hafif olgularda bu süre bir günü geçmez. Uca yakın, eğriliği olmayan onarımlarda çocuk aynı gün ya da bir gece sonra evine döner. Orta ve ağır olgularda ise ilk günlerin ağrısını ve sonda akışını gözlemek için birkaç günlük yatış isterim. İki aşamalı planladığım onarımlarda yatış süresi genellikle daha uzundur. Yatış sırasında ağrı kesici ve mesane kasılmasını azaltan ilaç düzenli aralıklarla verilir. Çocuğun idrarının sondadan rahat aktığını, pansumanın ıslanmadığını ve ateş olmadığını görmeden taburculuk kararı verilmez. Taburculukta sonda bakımını, ilaç saatlerini ve hangi bulguda başvurulacağını yazılı olarak veririm. İlk kontrol randevusunu çıkış gününde belirler ve tarihi aileye not ederim. Uzak bir ilden gelen ailelerden, sonda çıkarılana kadar yakın bir yerde kalmalarını isterim. Böylece beklenmedik bir bulguda yola çıkmak zorunda kalmazlar.

Tek Aşamalı mı İki Aşamalı mı, Karar Neye Göre Verilir?

Tek aşamalı mı yoksa iki aşamalı mı ilerleyeceğime, idrar deliğinin yerine, eğriliğin derecesine ve kullanılacak doku şeridinin genişliğine bakarak karar veririm. Delik uca yakınsa, eğrilik yoksa ya da hafifse ve doku şeridi yeterli genişlikteyse onarımı tek seansta tamamlarım. Delik kökte ya da torbaya yakın duruyorsa, eğrilik belirginse ve doku şeridi dar kalmışsa iki aşamalı yolu seçerim. Bu planın ilk aşamasında eğrilik düzeltilir ve yeni kanalın kurulacağı yatağa ince bir doku yaması serilir. Yamanın tutması ve dokuların yumuşaması için aylarca beklerim, bu bekleme ikinci aşamanın dayanağını oluşturur. İkinci aşamada serilen yama tüp hâline getirilerek kanal tamamlanır ve delik uca taşınır. Kararı ameliyat öncesinde çizerek anlatırım, ancak son biçimini ameliyathanede dokuları gördükten sonra verebilirim. Penisin eğriliği tek başına da karşıma çıkabilir; bu tablonun kendi değerlendirmesini penis eğriliği başlığı altında yazdım.

Pansuman ve Sonda Bakımı Nasıl Yapılır?

Pansuman ve sonda bakımını ailenin evde yürütebileceği basit adımlara indirgeyerek anlatırım. Ameliyatta sarılan kapalı pansuman birkaç gün dokunulmadan kalır, çünkü şişliği sınırlar ve dikiş hattını korur. Bu pansumanı evde açmamanızı isterim; açma işlemini kontrol muayenesinde kendim yaparım. Sonda bezin içine yerleştirilir ve idrar doğrudan beze akar; bu nedenle idrar torbası taşımak gerekmez. Bez değişiminde sondanın çekilmemesine dikkat etmek, bezi iki kat kullanmak ve dışkı bulaşırsa bölgeyi ılık suyla yıkamak yeterlidir. Pansuman açıldıktan sonra bölgeyi günde birkaç kez ılık suyla yıkamanızı ve yazdığım kremi ince bir tabaka hâlinde sürmenizi isterim. Mesane kasılması nedeniyle çocuk huzursuzlanabilir; bu durumda verdiğim gevşetici ilacı aksatmamanız gerekir. Sondanın kendiliğinden çıkması, idrarın hiç akmaması, ateş ya da pansumanda artan kanama olursa beklemeden başvurmanızı isterim.

Fistül ve Darlık Gibi Sorunlar Ne Sıklıkta Görülür, Nasıl İzlenir?

Fistül ve darlık, hipospadias onarımından sonra karşıma en çok çıkan iki sorundur ve ikisi de izlemle erken yakalanır. Dikiş hattının bir noktasından idrarın yan yoldan sızmasına idrar yolu fistülü adı verilir; bu durumda çocuk idrarını iki yerden yapar. Küçük sızıntıların bir bölümü ilk aylarda kendiliğinden kapanır, bu yüzden hemen girişim planlanmaz. Kapanmayan fistülü onarmak için dokuların yumuşamasını beklerim ve ikinci işlemi aylar sonra planlarım. Darlık ise idrar akımının incelmesi, ıkınma, işeme süresinin uzaması ve idrarın yana sıçraması gibi bulgularla kendini gösterir. Bu nedenle ailelerden çocuğun idrar akımını izlemesini ve değişiklik fark ettiklerinde haber vermesini isterim. Kontrolleri ilk yıl yakın aralıklarla, sonrasında daha seyrek sürdürür ve tuvalet eğitiminden sonra akımı yeniden değerlendiririm. İzlem ergenliğe kadar sürer, çünkü penis büyüdükçe eğrilik ve görünüm açısından yeni bir değerlendirme gerekir.