Anal Fissür Tedavisi

Makat çatlağı olan çocuklarda tedavi, neredeyse her zaman ameliyatsız yürür. Uyguladığım yöntemi üçlü tedavi diye adlandırırım; dışkı kıvamını yumuşatmak, bölgeyi ılık su ile rahatlatmak ve çatlağın üzerine bölgesel bir krem sürmek bu üç basamağı oluşturur. Çatlağın neden oluştuğunu, hangi bulgularla seyrettiğini ve nasıl ayırt edildiğini anal fissür sayfasında ayrıntılı yazdım. Aileler çoğu zaman bu üç basamaktan yalnız birini uygular ve sonuç alamaz. Oysa üçü birlikte yürütüldüğünde çatlak çocukların büyük bölümünde kendiliğinden kapanır. Bu yüzden tedaviyi tek tek değil, tek bir plan hâlinde anlatmayı tercih ederim.

Makat Çatlağında Ameliyatsız Tedavi Neleri Kapsar?

Makat çatlağında ameliyatsız tedavi, birbirini tamamlayan üç basamağı kapsar. İlk basamak dışkı kıvamının yumuşatılmasıdır, çünkü çatlak her sert dışkıda yeniden yarılır. İkinci basamak makat kasının gevşetilmesidir; ılık su ve bölgesel krem bu amaca hizmet eder. Üçüncü basamak ise ağrının azaltılmasıdır, çünkü ağrı devam ettikçe çocuk dışkısını tutmayı sürdürür.

Bu üç basamağın hiçbiri tek başına yeterli kalmaz. Yalnız krem süren ailelerde çatlak bir süre iyileşir, sonra ilk sert dışkıda yeniden açılır. Yalnız yumuşatıcı veren ailelerde ağrı sürdüğü için çocuk tuvaleti ertelemeye devam eder. Bu nedenle tedaviyi tek bir plan hâlinde yazılı veririm ve üç basamağın aynı dönemde yürütülmesini isterim. Tedavinin arka planındaki asıl sorun çoğu zaman kabızlıktır; bu tablonun yönetimini kabızlık sayfasında ayrıca açıkladım. Çatlak kapansa bile dışkı düzeni kurulmadan tedavi tamamlanmış sayılmaz. Tedavi bittikten sonra da beslenme ve tuvalet alışkanlıklarını sürdürmenizi isterim.

Krem, Oturma Banyosu ve Dışkı Yumuşatıcı Nasıl Kullanılır?

Krem, oturma banyosu ve dışkı yumuşatıcı aynı gün içinde belirli bir sıraya göre kullanılır. Ilık oturma banyosu için küvete ya da geniş bir leğene ılık su doldurmanızı, çocuğu birkaç dakika oturtmanızı isterim. Suyun sıcak değil ılık olması gerekir, çünkü sıcak su bölgedeki tahrişi artırır. Suya sabun, köpük ya da kokulu ürün eklemenizi istemem.

Banyodan sonra bölgeyi yumuşak bir bezle bastırarak kurulamanız gerekir; ovalamak çatlağı yeniden açar. Kuruyan bölgeye krem ince bir tabaka hâlinde uygulanır. Kremi kalın sürmek etkiyi artırmaz, yalnız ürünün boşa gitmesine yol açar. Uygulamayı günde kaç kez ve kaç gün süreyle yapacağınızı çatlağın görünümüne göre belirler ve kontrolde yazılı veririm.

Dışkı yumuşatıcı ise bu iki uygulamadan bağımsız olarak, her gün düzenli verilir. Hedef, günde bir kez ağrısız ve yumuşak kıvamda dışkılamadır. Yumuşatıcıyı çatlak kapanınca hemen kesmemenizi önemle belirtirim. Kremin süresi kısadır, yumuşatıcının süresi ise haftalar boyunca sürer. İki ilacı aynı anda bırakmanızı istemem; kremi önce, yumuşatıcıyı en sonda kesmeniz gerekir.

İyileşme Ne Kadar Sürer?

İyileşme, yeni oluşmuş bir çatlakta birkaç hafta kadar sürer. Ağrının azalması genellikle ilk günlerde başlar ve bu aileleri rahatlatır. Dışkıda kan görülmesinin kesilmesi ise birkaç gün ile bir iki hafta arasında gerçekleşir. Çatlağın tam olarak kapanması bu iki bulgudan daha sonra tamamlanır.

Uzun süredir devam eden çatlaklarda iyileşme daha geç olur. Bu çocuklarda çatlağın kenarı kalınlaşmış ve makat kasının kasılması yerleşmiş olur. Kalınlaşmış kenar iyileştikten sonra küçük bir deri çıkıntısı bırakabilir; bu çıkıntı rahatsızlık vermiyorsa çıkarılmasına gerek kalmaz. Ailelere en çok şu noktayı hatırlatırım: ağrının geçmesi iyileşmenin tamamlandığı anlamına gelmez. Bu nedenle tedaviyi ağrı bittiğinde değil, kontrolde birlikte karar verdiğimizde bitiririz. Tedaviye rağmen haftalar içinde hiçbir ilerleme yoksa tabloyu yeniden değerlendiririm. Böyle durumlarda uygulamanın nasıl yapıldığını adım adım sorarım, çünkü eksik uygulama yanıtsızlık gibi görünür.

Ağrı Geçmeden Kabızlık Nasıl Çözülür?

Ağrı geçmeden kabızlığı çözmek, bu tedavinin en güç basamağıdır. Çocuk dışkılarken ağrı duyduğu için dışkıyı tutar, tutulan dışkı sertleşir ve sert dışkı çatlağı yeniden yarar. Bu ağrı korkusu kırılmadan dışkı düzeni kurulamaz. Bu nedenle ağrı yönetimi ile yumuşatıcıyı aynı anda başlatırım.

Dışkıyı yeterince yumuşatmak, kısır döngüyü kırmanın en etkili yoludur. Yumuşak dışkı çatlaktan geçerken ağrı oluşturmaz ve çocuk birkaç ağrısız deneyimden sonra tutmayı bırakır. Dozu bu hedefe ulaşana kadar kademeli yükseltmenizi isterim. Dışkılama öncesinde yapılan ılık oturma banyosu da kası gevşeterek geçişi kolaylaştırır.

Çocuğu tuvalete oturmaya zorlamamanızı özellikle belirtirim. Zorlama korkuyu büyütür ve tutma davranışını güçlendirir. Yemek sonrası birkaç dakikalık rahat bir oturma denemesi yeterlidir. Dışkılamadığı günlerde de çocuğu övmeniz, tuvaleti olumlu bir deneyime dönüştürür. Bez kullanan bebeklerde ise tutma davranışı yerine huzursuzluk ve ıkınma dikkat çeker.

Takip Nasıl Yapılır?

Takip, ilk kontrolü birkaç hafta sonraya planlayarak yapılır. Bu kontrolde çatlağın görünümünü, kanama olup olmadığını ve dışkılama düzenini değerlendiririm. Evde tuttuğunuz basit bir dışkı takvimi bu değerlendirmeyi çok kolaylaştırır. Takvimde dışkılama günü, kıvamı, ağrı durumu ve kan görülüp görülmediği yer alır.

İlk kontrolde iyileşme başlamışsa kremi azaltır, yumuşatıcıyı sürdürürüm. İkinci kontrolü yumuşatıcının kesilmesini planlamak için koyarım. Kesme işlemini kademeli yaparım, çünkü ani kesmelerde çatlak kısa sürede tekrarlar. Takip sırasında kanamanın artması, ağrının şiddetlenmesi ya da bölgede şişlik ve akıntı görülmesi beklemeden başvuru gerektirir. Ateş eşlik ediyorsa aynı gün değerlendirme isterim.

Hangi Durumda İşlem Gerekir?

İşlem hangi durumda gerekir sorusunu ailelere baştan yanıtlarım, çünkü bu konu en çok kaygı yaratır. Çocuklarda cerrahi girişim nadiren gündeme gelir. Doğru uygulanan üçlü tedaviye rağmen aylarca iyileşmeyen çatlaklarda ek değerlendirme yaparım. Çatlağın olağan yerleşim yerinin dışında olması, birden fazla çatlak bulunması ya da derin ve düzensiz görünmesi de ileri inceleme gerektirir.

İyileşmeyen çatlağın arka planında makat açıklığının dar olması yatabilir; bu olasılığı ve yaklaşımını anal darlık sayfasında ele aldım. Bağırsak iltihabıyla seyreden hastalıklar da inatçı çatlakların nedeni olabilir ve bu çocuklarda ek tetkik isterim. Gerçekten işlem gerektiren olgularda amaç, makat kasının aşırı kasılmasını azaltmaktır. İşlem kararını aceleye getirmem ve her zaman önce ameliyatsız tedaviyi tam olarak uygularım. Kararı verirken çocuğun yaşını, şikâyetin süresini ve günlük yaşamını ne kadar etkilediğini birlikte değerlendiririm.