İnmemiş Testis (Kriptorşidizm)

İnmemiş testis, erkek bebeklerde en çok karşılaşılan doğumsal farklılıklardan biridir. Aileler çoğu zaman bez değiştirirken torbanın bir tarafının boş olduğunu fark eder ve bunun kendiliğinden düzelip düzelmeyeceğini sorar. Bazı bebeklerde testis kasık bölgesinde elle hissedilir, bazılarında ise hiç bulunamaz. İki durum aynı adla anılsa da izlenecek yol birbirinden farklıdır. Beklemenin sınırı da bu ayrımla birlikte belirlenir.

İnmemiş Testis Nedir, Ne Sıklıkta Görülür?

İnmemiş testis, testisin doğum sonrasında torbadaki olağan yerinde bulunmamasıdır. Testisler anne karnında karın arka duvarında, böbreklerin hizasında gelişir. Gebeliğin son döneminde kasık kanalından geçerek aşağı doğru ilerler ve torbaya yerleşir. İniş tamamlanmazsa testis karın içinde, kasık kanalında ya da iniş yolunun dışındaki bir noktada kalır. Durmanın nedeni mekanik bir engel olabilir, hormonal bir yetersizlik olabilir ya da testisin kendi gelişimiyle ilgili olabilir.

Zamanında doğan erkek bebeklerin yüzde birkaçında testis torbada bulunmaz. Erken doğan ve doğum ağırlığı düşük bebeklerde bu durum belirgin biçimde daha sıktır, çünkü iniş için gereken son haftalar tamamlanmamıştır. İlk aylarda kendiliğinden inen bebekler bulunduğu için sıklık birinci yaşa doğru düşer. Ailesinde aynı öykü bulunan çocuklarda olasılık artar.

Olguların çoğu tek taraflıdır ve daha çok sağ tarafta görülür. Çocukların bir bölümünde ise iki testis birden torbada bulunmaz; bu tablo ayrı bir değerlendirme ister. Testisin torba dışında kalmasının asıl sakıncası ısıdır, çünkü sperm yapımı vücut sıcaklığından birkaç derece düşük bir ortam gerektirir. Torba bu ortamı sağlayan doğal bir düzenleyici gibi çalışır.

Nasıl Fark Edilir, Muayenede Neye Bakılır?

Muayenede neye bakıldığı iki soruda toplanır: testis ele geliyor mu, geliyorsa hangi noktada duruyor. Çocuğu ılık ve sakin bir ortamda değerlendiririm, çünkü soğukta ve gerginlikte kasık kası testisi yukarı çeker. Elimi kasık kanalının üst ucundan torbaya doğru kaydırarak kanalı tarar gibi incelerim. Testis ele geliyorsa onu torbaya indirmeyi denerim ve indiği yerde kalıp kalmadığına bakarım. İki tarafı her zaman karşılaştırırım, çünkü karşı testisin belirgin biçimde büyük olması önemli bir ipucu verir.

Çocukların büyük bölümünde testis muayenede ele gelir ve çoğunlukla kasık kanalında ya da kanalın çıkışında durur. Her beş çocuktan birinde ise testis hiç ele gelmez; bu tabloya ele gelmeyen testis adı verilir. Ele gelmeyen testis karın içinde durabilir, çok yukarıda kalmış olabilir, körelmiş bir kalıntı hâline gelmiş olabilir ya da hiç gelişmemiş olabilir. Bu dört olasılık birbirinden ayrılmadan tedavi planlanmaz.

Ailelerin evde yaptığı gözlem de değerlidir. Bebeği ılık suyla banyo ettirdikten sonra torbanın iki tarafının dolu olup olmadığına bakmanızı öneririm. Testis kimi zaman torbada görülüp kimi zaman yukarıda kalıyorsa tablo büyük olasılıkla farklıdır; bu ayrımı utangaç testis başlığında anlattım. İki durumun karıştırılması gereksiz bir ameliyata ya da gereken bir girişimin ertelenmesine yol açar.

Kendiliğinden Yerine İner mi, Kaç Aya Kadar Beklenir?

Kendiliğinden iniş çoğunlukla yaşamın ilk altı ayında olur ve testis bu dönemde yerine ulaşabilir. Altıncı aydan sonra inme olasılığı belirgin biçimde azalır. Birinci yaştan sonra kendiliğinden iniş pratikte beklenmez. Bu nedenle yenidoğan döneminde testisi bulunamayan bebekleri üçüncü ve altıncı aylarda yeniden muayene ederim. İzlem süresince ailenin tedirgin beklemesini değil, tarihli bir plan içinde ilerlemesini isterim.

Hormon iğnesi ya da ilacı gerçek inmemiş testiste yer tutmaz. Bu tedavinin asıl etkisi, testisi aslında inmiş olan ama kas çekmesiyle yukarı kaçan çocuklarda görülür. Gerçekten yukarıda kalmış bir testisi aşağı indirmek için cerrahi dışında bir yol bulunmaz. Ailelere ilaçla beklemenin değerli ayları tükettiğini açıkça anlatırım.

Beklemenin sınırını belirleyen ikinci etken eşlik eden sorunlardır. Aynı tarafta kasık fıtığı saptanırsa süre doldurulmaz ve iki sorun birlikte planlanır. Erken doğan bebeklerde anestezi uygunluğu gözetilir ve zamanlama düzeltilmiş yaşa göre düzenlenir. Testis başlangıçta torbada görülüp zamanla yukarı yerleşmişse bekleme seçeneği ortadan kalkar.

Ultrason Gerekir mi, Ele Gelmeyen Testiste Ne Yapılır?

Ultrason her çocukta gerekmez ve ele gelmeyen testisin yerini güvenilir biçimde göstermez. Tanı kural olarak muayeneyle konur, görüntüleme ise sınırlı bir bilgi verir. Ultrasonun normal çıkması testisin bulunmadığı anlamına gelmez, bu yüzden normal bir görüntüleme araştırmayı bitirmez. Testis kasıkta ele geliyorsa görüntülemeye zaten gerek kalmaz. Kaygılı bir ailenin isteği üzerine yapılan tetkik çoğu zaman kararı değiştirmez.

Ele gelmeyen testiste değerlendirmeyi iki aşamada tamamlarım. İlk aşama anestezi altında muayene basamağıdır; çocuk uyurken kaslar gevşediği için kasık bölgesi çok daha ayrıntılı incelenir. İkinci aşama karın içinin kamerayla görülmesidir ve bu yöntem hem tanı hem tedavi sağlar. Göbekten giren kamera testisin yerini gösterir, duruma göre aynı seansta indirme işlemi planlanır. Bu yaklaşımın ayrıntılarını laparoskopik orşiopeksi başlığında topladım.

Karın içine bakıldığında üç olasılıktan biriyle karşılaşılır. Testis normal boyutta ve karın içinde bulunabilir, körelmiş küçük bir kalıntı hâlinde olabilir ya da hiç testis dokusu bulunmayabilir. İki testisin birden ele gelmediği bebeklerde ayrıca hormon ve genetik değerlendirme isterim. Kan tahlili ve ileri görüntüleme olağan incelemenin parçası değildir.

Ameliyat İçin En Geç Ne Zaman Yapılmalıdır?

Ameliyatı en geç bebeklik döneminin ilk yılı içinde tamamlamayı hedeflerim. Kendiliğinden iniş olasılığı altıncı aydan sonra belirgin biçimde azaldığı için girişimi bu aydan itibaren planlarım. Zamanlamayı ikinci yaşa sarkıtmamaya özen gösteririm, çünkü testis dokusundaki değişiklikler bu dönemde yerleşmeye başlar. Erken doğan bebeklerde takvimi düzeltilmiş yaşa göre kurarım. Çocuğun ek hastalığı varsa anestezi değerlendirmesinin sonucuna göre süreyi yeniden düzenlerim.

Geç başvuran çocukta da girişim gündeme gelir. Tanı hangi yaşta konursa konsun testisin yerine getirilmesi değerini sürdürür, çünkü torbadaki testis elle kolayca muayene edilir ve hormon üretimi korunur. Bu yaş grubunda amaç biraz değişir; sperm yapımına katkı azalır, ancak izlenebilirlik kazanılır. Okul çağına girmeden önce tamamlanan bir girişim çocuğun beden algısı açısından da rahatlatıcı olur.

Ergenlik sonrasında başvuran, karın içinde kalmış ve küçük görünen bir testiste karar ayrı ele alınır. Böyle bir durumda dokunun yerine getirilmesi yerine çıkarılması tartışılabilir ve karar aileyle birlikte verilir. Girişimin nasıl yapıldığını, yatış süresini ve iyileşme sürecini orşiopeksi başlığında ayrıntılı anlattım. Kasık fıtığı eşlik ediyorsa iki sorunu tek seansta çözerim.

Geciktirilirse Kısırlık ve Tümör Riski Artar mı?

Geciktirilirse kısırlık ve tümör başlıklarının ikisinde de sakınca doğar, çünkü testis torba dışında kaldığı sürece olması gerekenden sıcak bir ortamda kalır. Isıya uzun süre maruz kalan ve sperm yapımından sorumlu hücreler geri dönüşsüz biçimde azalır. Erken girişimin amacı bu hücre kaybını sınırlamaktır. Tek taraflı olgularda zamanında tedavi edilen çocukların baba olma şansı toplumdakine yakın kalır. İki taraflı olgularda bu şans belirgin biçimde düşer ve tedavisiz kalındığında daha da azalır.

Tümör başlığında bilinenler daha sınırlıdır. İnmemiş testis öyküsü bulunan kişilerde testis tümörü görülme olasılığı topluma göre artmıştır, buna karşın mutlak olasılık yine de düşük kalır. Ameliyat bu olasılığı tümüyle ortadan kaldırmaz. Asıl kazanç, testisin elle kontrol edilebilir bir yere getirilmesi ve olası bir değişikliğin erken fark edilmesidir. Bu nedenle ergenlikten itibaren çocuğa kendi kendine muayeneyi öğretirim.

İzlemde üç başlığı birlikte takip ederim: testisin yerinde durup durmadığını, boyutunun karşı tarafla uyumunu ve bölgede yeni bir şişlik gelişip gelişmediğini kontrol ederim. Torba dışında kalan testis burulmaya da daha açık durur, bu yüzden ani başlayan ağrı belirtilerini aileye ayrıca anlatırım. Ergenlik döneminde cinsel gelişimin zamanında ilerleyip ilerlemediğini de gözden geçiririm. Hormon tetkiklerini yalnız gerekli gördüğüm durumlarda isterim.