Labial Füzyon (Vajinal Yapışıklık)

Kız çocuklarında küçük dudakların orta hatta birbirine yapışmasına labial füzyon adı verilir ve halk arasında vajinal yapışıklık olarak bilinir. Aileler bu durumu çoğu zaman bez değiştirirken ya da bir başka nedenle yapılan muayenede duyar. Yapışıklık doğumsal bir yapı kusuru değildir; bezli dönemde derinin ince ve kuru kalmasıyla sonradan gelişir. Çocukların büyük bölümünde hiçbir yakınma yaratmaz ve izlemle çözülür. Belirti veren olgularda ise basit bir tedaviyle açılır ve kalıcı iz bırakmaz.

Labial Füzyon Nedir, Hangi Yaşta Görülür?

Labial füzyon, küçük dudakların iç yüzlerinin orta hatta birleşmesidir ve en çok bezli dönem ile okul öncesi çağda görülür. Yapışıklık ince bir zar gibi başlar ve orta hatta saydam, beyazımsı bir çizgi olarak izlenir. Bu çizgi yapışıklığın hattını gösterir ve tanının en güvenilir bulgusudur. Yapışma bazen yalnız alt uçta, bazen idrar deliğini de örtecek kadar yukarıda sonlanır.

Yapışıklığın kapsamı tabloyu belirler. Kısa ve alt uçta kalan bir yapışıklık yakınma yaratmaz. İdrar deliğini örten bir yapışıklık ise işemeyi ve bölgenin boşalmasını etkiler. Tablo doğumda bulunmaz, ilk aylardan sonra gelişir ve ergenliğe kadar sürebilir. Ergenlikte dudak derisi kalınlaştığı için yapışıklık kendiliğinden çözülür. Bu nedenle sorun geçici bir dönem sorunu olarak değerlendirilir.

Nasıl Fark Edilir?

Olguların büyük bölümü rutin bir muayene sırasında fark edilir. Çocuk hiçbir yakınma dile getirmez ve aile de bir değişiklik görmemiştir. İkinci sık fark edilme biçimi işeme sonrası damlamadır. İdrar yapışıklığın arkasında kısa süre birikir, çocuk ayağa kalktığında damla damla boşalır ve iç çamaşırı ıslak kalır.

Üçüncü bulgu idrar akımının yönünün bozulmasıdır; akım öne doğru değil yukarı ya da yana doğru çıkar. Dördüncü bulgu tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonudur ve bu bulgu beni her zaman bölgeyi incelemeye yönlendirir. Bazı çocuklarda kızarıklık, kaşıntı ve hafif akıntı eşlik eder. İleri olgularda idrar deliği dışarıdan hiç görülmez ve çocuk işerken zorlanır. Yakınma ne olursa olsun, tanı yalnız bakmakla konur. Ailelerden tek beklentim, bez değişiminde gördükleri değişikliği zorlamadan bana aktarmalarıdır.

Neden Oluşur, Hijyen ve Bez İlişkisi Nedir?

Hijyen alışkanlıkları ve bez kullanımı bu tabloda doğrudan rol oynar, çünkü yapışıklığın temelinde tahriş olmuş ince bir deri bulunur. Ergenlik öncesi dönemde kadınlık hormonu düzeyi düşüktür ve bu nedenle dudak derisi ince ve kuru kalır. Bu duruma östrojen azlığı adı verilir ve yapışıklığa zemin hazırlayan asıl etken budur. İnce iki yüzey uzun süre temas hâlinde kaldığında yüzeysel katmanlar birleşir.

Bezin uzun süre ıslak kalması deriyi yumuşatır ve koruyucu tabakayı bozar. Bez dermatiti zemininde kızarıklık orta hatta yayılır ve yapışma başlar. Sabun, şampuan, köpük banyosu ve ıslak mendil aynı tahrişi yapar. Bölgeyi sert hareketlerle ve sık sık silmek de deriyi zedeler. Mantar enfeksiyonu ve akıntıyla seyreden tablolar yapışmayı hızlandırır; bu tabloların ayrıntılarını vulvovajinit başlığı altında ele aldım. Bu nedenle tedavinin ilk adımı tahriş kaynaklarını ortadan kaldırmaktır. Bu alışkanlıklar düzeltilmediğinde uygulanan her tedavinin etkisi kısa sürer.

Muayenede Neye Bakılır?

Muayenede neye bakıldığını sorarsanız, önce orta hattaki saydam çizgiyi ve yapışıklığın nereye kadar uzandığını değerlendiririm. Çocuğu sırtüstü yatırır, dizlerini açarak rahat bir konum sağlarım. Dudakları nazikçe yana ve aşağı doğru çekerek orta hattı görünür hâle getiririm. Bu hareketi hiçbir zaman zorlamadan yaparım, çünkü zorlama ağrı ve kanamaya yol açar.

Yapışıklığın uzunluğunu, idrar deliğinin ve vajina girişinin görünüp görünmediğini kaydederim. Saydam çizginin bulunması tanıyı kesinleştirir. Bu çizgi yoksa ve yapı farklı görünüyorsa doğumsal bir gelişim farklılığını düşünür, değerlendirmeyi genişletirim. Bölgedeki kızarıklığa, akıntıya ve mantar bulgularına da bakarım. İdrar yolu enfeksiyonu öyküsü varsa idrar tetkiki isterim. Ultrason bu tablonun rutin tetkikleri arasında yer almaz; yalnız yineleyen enfeksiyon varlığında idrar yollarını değerlendiririm.

Krem Tedavisi Yeterli Olur mu, İşlem Gerekir mi?

Krem tedavisi çocukların büyük bölümünde yeterli olur ve işlem yalnız seçilmiş olgularda gerekir. Yakınma yaratmayan, ince ve kısa yapışıklıklarda hiçbir tedavi uygulamadan izlem yolunu seçerim. Bu çocuklarda bölgenin kuru tutulması ve nemlendirici kullanılması yeterli kalır. İdrar birikmesi, damlama, yineleyen enfeksiyon ya da kızarıklık varsa kadınlık hormonu içeren bir krem başlarım. Kremin nasıl ve ne kadar süre uygulandığı, nazik germe hareketinin nasıl yapıldığı labial füzyon krem tedavisi başlığı altında yer alır.

Kreme yanıt alınamayan, kalın ve sert yapışıklıklarda ayırma işlemini öneririm. Bu işlemde yüzeyler kesilmeden, künt bir hareketle birbirinden ayrılır ve dikiş gerekmez; yönteme künt ayırma adı verilir. İşlem çocuğun yaşına ve yapışıklığın kalınlığına göre yüzeysel uyuşturma ya da kısa bir anestezi altında yapılır. İdrar deliğinin bütünüyle kapandığı ve çocuğun işeyemediği olgularda beklemem. Evde parmakla zorlayarak açma girişimlerini ise kesinlikle istemem, çünkü yırtılan yüzey nedbe bırakarak daha güçlü bir yapışıklık oluşturur.

Tedaviden Sonra Tekrarlaması Nasıl Önlenir?

Tedaviden sonra tekrarı önlemenin yolu, açılan yüzeylerin bir süre birbirine değmesini engellemektir. Bunu sağlamak için her bez değişiminde ve gece yatmadan önce bölgeye ince bir nemlendirici tabaka uygulanmasını isterim. Uygulamayı birkaç hafta boyunca aralıksız sürdürmek gerekir, çünkü yüzeyler bu süre içinde yeniden yapışabilir. Nemlendiriciyi erken bırakmak tekrarın en sık nedenidir.

İkinci önlem tahriş kaynaklarının kaldırılmasıdır. Sabun, köpük banyosu, kokulu ürün ve ıslak mendil kullanımının bırakılmasını isterim. Bezin sık değiştirilmesini, bölgenin ovmadan bastırılarak kurutulmasını ve gün içinde kısa aralıklarla bezsiz kalmasını öneririm. Tuvalet eğitimi tamamlanmış çocuklarda pamuklu ve bol iç çamaşırı seçilmesini, temizliğin önden arkaya doğru yapılmasını söylerim. Yineleyen idrar yolu enfeksiyonu varsa bunu ayrı bir başlık olarak ele alırım; değerlendirme basamakları tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu başlığında yer alır. Tekrar olasılığının bir süre daha süreceğini aileye önceden söylerim, çünkü sorun ergenlikte hormon düzeyi yükseldiğinde kendiliğinden ortadan kalkar. Yineleyen olgularda tedaviyi aynı düzende tekrarlar, bu arada alışkanlıkları birlikte gözden geçiririm. Böylece her tekrarda yapışıklığın hem daha kısa sürede açıldığını hem daha uzun süre açık kaldığını görürüm.