Vulvovajinit

Kız çocuklarında vulva ile vajina girişinin iltihaplanmasına vulvovajinit adı verilir ve bu tablo ergenlik öncesi dönemin en sık görülen genital sorunudur. Aileler çoğu zaman iç çamaşırındaki lekeyi, kızarıklığı ya da çocuğun işerken yanma yakınmasını fark eder. Tablonun büyük bölümü belirli bir mikrobun gösterilemediği, alışkanlıklarla ilgili bir iltihaptır. Bu nedenle tedavi genellikle ilaçla değil, bakım düzeninin değiştirilmesiyle sonuç verir. Yineleyen olgularda ise altta yatan bir nedeni araştırmayı gerekli görürüm.

Kız Çocuklarında Akıntı ve Kızarıklık Neden Olur?

Kız çocuklarında akıntı ve kızarıklık, ergenlik öncesi dönemin anatomik ve hormonal koşullarından kaynaklanır. Bu dönemde kadınlık hormonu düzeyi düşüktür, bu nedenle vajina mukozası ince kalır ve koruyucu bakteri florası henüz oluşmaz. Mukozanın asit dengesi de erişkindekinden farklıdır ve bu fark mikropların çoğalmasını kolaylaştırır. Küçük dudaklar ince olduğu için giriş bölgesi dışarıdan gelen etkenlere açıktır.

İkinci etken komşuluktur; bölgenin anüse yakın bulunması bağırsak florasının kolayca geçmesine yol açar. Üçüncü etken çocuğun henüz gelişmemiş temizlik becerisidir. Tuvaletten sonra arkadan öne doğru yapılan temizlik bu geçişi doğrudan kolaylaştırır. Tablonun büyük bölümünde kültürde belirli bir etken bulunmaz ve bu gruba nonspesifik vulvovajinit adı verilir. Daha küçük bir grupta ise bağırsak kökenli bakteriler, boğaz florasından geçen bakteriler, kıl kurdu ya da maya sorumlu bulunur.

Belirtileri Nelerdir?

Belirtileri akıntı, kızarıklık, kaşıntı ve işerken yanma olarak sıralayabilirim. Akıntının rengi ve kokusu her çocukta farklıdır; bazılarında berrak, bazılarında sarıya çalan bir görünüm alır. İç çamaşırında kalan leke ailelerin en sık fark ettiği bulgudur. Kızarıklık dudakların iç yüzünde ve giriş çevresinde yoğunlaşır.

Kaşıntı çoğu çocukta gece belirginleşir ve kaşımaya bağlı sıyrıklar oluşur. İşerken yanma duyan çocuklar idrarını tutmaya başlar ve bu davranış işeme düzenini bozar. Bazı çocuklarda sık işeme ve acil işeme isteği öne çıkar; bu yakınmaların değerlendirme basamaklarını işeme bozukluğu başlığı altında ele aldım. Yenidoğan döneminde anneden geçen hormonun etkisiyle görülen beyaz ya da hafif kanlı akıntı ise iltihap değildir ve kendiliğinden geçer. Ateş, karın ağrısı ve kötü kokulu bol akıntı ise daha ileri bir değerlendirme gerektirir.

Hangi Alışkanlıklar Tabloyu Tetikler?

Alışkanlıklar bu tabloyu doğrudan tetikler ve çoğu olguda tek düzeltilmesi gereken etken bunlardır. Köpük banyosu, sabun ve şampuanla yıkama bölgenin koruyucu tabakasını bozar. Kokulu ürünler ve ıslak mendiller aynı tahrişi yapar. Tuvaletten sonra arkadan öne doğru temizlik bağırsak florasının giriş bölgesine taşınmasına yol açar.

İdrar sonrası bölgenin ıslak kalması da sık karşılaştığım bir etkendir. Çocuk aceleyle tuvaletten kalktığında ya da bacaklarını yeterince açmadan işediğinde idrar dudak kıvrımları arasında kalır. Dar ve sentetik iç çamaşırı, külotlu çorap ve ıslak mayoyla uzun süre kalmak nemi artırır. Kabızlık ve dışkı kaçırma bölgenin sürekli kirlenmesine neden olur ve bu iki sorunu birlikte ele alırım. Uzun süreli antibiyotik kullanımı koruyucu florayı bozarak maya çoğalmasına zemin hazırlar. Küçük dudakların orta hatta yapışması da akıntıyı sürdürür; bu tablonun ayrıntılarını labial füzyon başlığı altında anlattım.

Hangi Tahliller Yapılır, Kültür Alınır mı?

Tahliller seçilmiş olgularda yapılır ve kültür her çocuktan alınmaz. Tanıyı muayeneyle koyarım; çocuğu sırtüstü yatırıp dizlerini açarak rahat bir konumda değerlendiririm. Akıntının niteliğine, kızarıklığın yaygınlığına, sıyrık bulunup bulunmadığına ve orta hatta yapışıklık olup olmadığına bakarım. Çoğu çocukta bu muayene ve alışkanlıkların sorgulanması yeterli olur.

Kültürü belirli durumlarda isterim. Akıntı bol ve kötü kokuluysa, verilen bakıma rağmen düzelme olmuyorsa ya da tablo kısa aralıklarla yineliyorsa akıntıdan örnek alırım. Gece kaşıntısı belirginse kıl kurdu için sabah alınan bant örneğini isterim. İşerken yanma ve sık işeme varsa idrar yolu enfeksiyonunu ayırmak için idrar tetkiki ve kültürü yaptırırım; bu ayrımın ayrıntılarını tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu başlığı altında ele aldım. Boğaz enfeksiyonu öyküsü olan çocuklarda boğaz kültürü de yararlı olur. Ultrason bu tablonun rutin tetkikleri arasında yer almaz.

Kanlı Akıntıda Yabancı Cisim Neden Araştırılır?

Kanlı akıntıda yabancı cisim araştırılır, çünkü inatçı ve kötü kokulu kanlı akıntının en sık nedeni vajina içinde kalmış küçük bir cisimdir. Bu cisim çoğu zaman tuvalet kâğıdı parçasıdır ve çocuk farkında olmadan orada kalır. Kalan parça çevresinde iltihap oluşturur, yüzeyi zedeler ve kanamalı bir akıntı başlatır. Akıntının kokusu belirgin biçimde kötüdür ve verilen tedavilere yanıt vermez.

Kanlı akıntının başka nedenleri de bulunur. Kaşımaya bağlı sıyrıklar, idrar kanalı girişinin dışa dönmesi, deri sertleşmesiyle seyreden cilt hastalıkları ve küçük iyi huylu doku artışları bu nedenler arasındadır. Erken ergenlik bulgularının başlaması da kanama yapabilir ve bu olasılığı ayrıca değerlendiririm. Seyrek görülen ancak gözden kaçırılmaması gereken bir neden kötü muameledir; bu olasılığı da değerlendirme kapsamında tutar, gerekli gördüğümde ilgili birimlerle birlikte hareket ederim. İnatçı ve kanlı akıntıda vajina girişini anestezi altında doğrudan görüntüleyen bir inceleme yaparım; bu işleme vajinoskopi adı verilir. İnceleme hem tanıyı koyar hem yabancı cismin çıkarılmasını sağlar.

Tekrarlayan Olguda Hangi Değerlendirme Yapılır?

Tekrarlayan olguda değerlendirmeyi ilk muayeneden daha geniş bir çerçevede yaparım. İlk olarak alışkanlıkların gerçekten değiştirilip değiştirilmediğini ayrıntılı biçimde sorgularım, çünkü en sık tekrar nedeni eski düzene dönülmesidir. Banyo ürünlerini, iç çamaşırı seçimini, tuvalet alışkanlığını ve temizlik yönünü tek tek gözden geçiririm. İkinci olarak yapısal nedenleri ararım; orta hattaki yapışıklık, vajina içinde kalmış cisim ve idrar kanalı girişindeki değişiklikler bunların başında gelir.

Üçüncü olarak bağırsak ve mesane alışkanlıklarını değerlendiririm. Kabızlık, dışkı kaçırma ve mesanenin tam boşalmaması tabloyu sürekli besler. Dördüncü olarak kıl kurdu için bant örneğini yineler, akıntıdan kültür alırım. Beşinci olarak genel bir hastalığın bulunup bulunmadığını araştırırım; kan şekeri yüksekliği ve bağışıklık dizgesini etkileyen durumlar bu kapsamda yer alır. Bulguların açıklanamadığı çocuklarda vajina girişini anestezi altında görüntüleyen incelemeyi gündeme getiririm. Değerlendirmeyi basamaklı yürütmek gereksiz tetkiki önler ve nedeni çoğu çocukta ortaya çıkarır.