Hidronefroz İzlemi

Doğum öncesi ultrasonda böbreğinde genişleme saptanan bebeklerin önemli bir bölümünde ameliyat hiç gerekmez. Bu bebeklerde uyguladığım yol ameliyatsız izlem olarak adlandırılır ve belirli bir takvime bağlı yürütülür. Genişlemenin hangi nedenlerle ortaya çıktığını ve derecelerinin ne anlama geldiğini antenatal hidronefroz sayfasında ayrıntılı yazdım. Burada yalnız izlem sürecinin kendisini, hangi tetkiklerle yürüdüğünü ve kararın hangi bulguda değiştiğini açıklıyorum. Ailelerin en çok kaygılandığı nokta, beklemenin böbreğe zarar verip vermeyeceğidir. Bu kaygıyı gidermenin yolu, izlemin ölçütlerini ve takvimini baştan açıkça paylaşmaktan geçer.

Hangi Bebeklerde Ameliyatsız İzlem Seçilir?

Bebeklerde ameliyatsız izlem, genişlemenin hafif ya da orta derecede olduğu ve böbrek işlevinin korunduğu durumlarda seçilir. Tek taraflı genişlemesi bulunan, karşı böbreği normal görünen ve mesanesinde sorun saptanmayan bebekler bu grubun çoğunluğunu oluşturur. İdrar yolu enfeksiyonu geçirmemiş olmak da izlem kararını destekler. Böbrek dokusunun kalınlığı korunuyorsa bekleme güvenle sürdürülür.

İzlem kararını tek bir ultrason sonucuna dayandırmam. Doğumdan sonraki ilk günlerde yapılan ölçüm, bebeğin idrar miktarına bağlı olarak yanıltıcı çıkabilir. Bu yüzden ilk değerlendirmeyi uygun bir zamanda yapar, ardından ölçümü tekrarlarım. İki ölçüm birbirine yakınsa ve genişleme ilerlemiyorsa izlemi sürdürürüm. Ağır genişlemesi olan, her iki böbreği etkilenmiş ya da mesane çıkışında sorun düşündüren bebeklerde izlem yerine erken değerlendirme yaparım. Böbrek ile üreterin birleşme yerindeki darlıktan kuşkulandığım bebeklerde yaklaşımı UPJ darlığı başlığında ayrıca anlattım. Prematüre doğan bebeklerde ise ilk ölçümleri düzeltilmiş yaşa göre planlarım.

İzlem Hangi Tetkiklerle ve Hangi Aralıklarla Yapılır?

İzlem, temel olarak tetkiklerle değil tek bir tetkikle yürütülür ve bu tetkik ultrasondur. Seri ultrason yöntemi, aynı ölçümlerin belirli aralıklarla tekrarlanmasına dayanır. Ultrason ışın içermediği için tekrarlanması bebeğe zarar vermez. Ölçümlerin karşılaştırılabilir olması önem taşır, bu yüzden izlemi aynı düzen içinde sürdürmeyi tercih ederim.

Aralıkları bebeğin yaşına ve genişlemenin derecesine göre belirlerim. İlk aylarda kontroller daha sık, ilerleyen dönemde daha seyrek olur. Genişleme gerilemeye başladığında aralığı açar, ilerlediğinde ise kısaltırım. Her kontrolde idrar tahlili istemem, ancak ateş ya da huzursuzluk varsa idrar incelemesi yaparım.

Bazı bebeklerde ultrasona ek tetkikler gerekir. İdrarın mesaneden yukarı kaçtığından kuşkulanırsam işeme sırasında çekilen idrar yolu filmini isterim. Böbreğin boşalmasını ve işlevini değerlendirmek gerekiyorsa işlevsel böbrek sintigrafisi planlarım. Bu tetkiklerin her bebekte istenmediğini ve neden istendiğini kontrolde ayrıca açıklarım. Tetkikin nasıl yapıldığını ve öncesinde nasıl hazırlanacağınızı da aynı görüşmede anlatırım.

İzlem Ne Kadar Sürer?

İzlem çoğu bebekte ilk yıllar boyunca sürer ve bu dönemde ölçümler düzenli tekrarlanır. Genişlemelerin önemli bir bölümü bu dönemde kendiliğinden geriler. Gerileme başladığında kontrol aralığını açar, genişleme tümüyle kaybolduğunda izlemi sonlandırırım. Bazı çocuklarda genişleme azalır ama tam kaybolmaz; bu çocuklarda izlemi okul çağına kadar seyrek aralıklarla sürdürürüm.

Süreyi baştan tam olarak söylemem mümkün olmaz, çünkü karar ölçümlerin yönüne bağlıdır. Yine de aileye bir çerçeve verir ve yıllarla ölçülen bir süreden söz ederim. İzlemin uzun sürmesi kötü bir gidişin göstergesi değildir. Asıl sorun, izlemin yarıda bırakılmasıdır. Kontrole gelinmeyen bir izlem izlem olmaktan çıkar ve bu durumu her görüşmede hatırlatırım. Kontrol tarihlerini yazılı vermeyi bu yüzden alışkanlık hâline getirdim. Tarihi kaçırdığınızda bir sonraki randevuyu beklemek yerine hemen yeni bir gün almanızı isterim.

Ameliyattan Kaçınmak Böbreği Riske Atar mı?

Ameliyattan kaçınmak, izlem kurallı yürütüldüğünde böbreği riske atmaz. Burada belirleyici olan bekleme süresi değil, bekleme sırasındaki denetimdir. Takvimine uygun yürütülen bir izlemde bozulma erken fark edilir ve karar zamanında değiştirilir. Gereksiz bir ameliyattan kaçınmak da çocuğun yararınadır.

Buna karşın denetimsiz bekleme gerçekten risk taşır. Böbrekteki işlev kaybı çoğu zaman sessiz gelişir ve dışarıdan hiçbir belirti vermez. Çocuk rahat görünürken böbrek dokusu incelmeye başlayabilir. Bu nedenle izlemi "hiçbir şey yapmamak" olarak anlatmam ve aileye ölçütleri açıkça söylerim.

Ameliyat gerektiğinde geciktirmem. Girişim kararı verildiğinde böbrek ile üreter arasındaki geçişi yeniden düzenleyen işlemi planlarım; bu ameliyatın nasıl yapıldığını piyeloplasti sayfasında anlattım. İzlem sürecinde ameliyat olasılığını baştan konuşmayı tercih ederim. Böylece karar değiştiğinde aile hazırlıksız yakalanmaz. Ameliyat gerekmeyen çocuklarda da izlemin neden sürdüğünü her kontrolde yeniden özetlerim.

Hangi Bulgu Ortaya Çıkarsa Karar Değişir?

Bulgu ortaya çıktığında kararı değiştiririm ve bu bulguları aileye tek tek sayarım. Ultrasonda genişlemenin ilerlemesi ilk sıradadır. Böbrek dokusunun incelmesi ikinci önemli bulgudur, çünkü doku kaybı geri dönmez. Sintigrafide boşalmanın bozulması ya da işlevin düşmesi de kararı doğrudan etkiler.

Klinik bulgular da aynı derecede belirleyicidir. Ateşli idrar yolu enfeksiyonu geçiren bir bebekte izlemi aynı biçimde sürdürmem. Yan ağrısı, tekrarlayan kusma atakları ve karında dolgunluk tabloyu yeniden değerlendirmemi gerektirir. Bebeğin kilo alamaması ve beslenmesinin bozulması da dikkate aldığım bulgular arasındadır.

Karar değişikliği her zaman ameliyat anlamına gelmez. Bazı bulgularda yalnız kontrol aralığını kısaltır ve ek tetkik isterim. Koruyucu bir ilaç başlamak gerekebilir. Hangi bulguda hangi adımı atacağımı izlem planında baştan belirtmeyi tercih ederim. Böylece aile hangi bulguyu neden izlediğini bilir ve gereksiz kaygı duymaz.

Bu Süreçte Aile Neyi Takip Etmeli?

Süreçte aile, sayısı az ama çok önemli birkaç bulguyu takip etmelidir. İlk sırada ateş gelir, çünkü bebekte nedeni açıklanamayan ateş idrar yolu enfeksiyonunun en sık işaretidir. İdrarın kötü kokması, bulanık görünmesi ya da renginin koyulaşması da aynı gruba girer. İdrar yaparken huzursuzlanan, ıkınan ya da ağlayan bebeği bana bildirmenizi isterim.

İkinci takip başlığı beslenme ve büyümedir. Bebeğin kilo alımını izlemeniz ve kontrollere büyüme kayıtlarıyla gelmeniz bana yol gösterir. Kusmanın sıklaşması ve emmenin azalması değerlendirme gerektirir. Büyük çocuklarda yan ağrısı ve karın ağrısı atakları önem taşır.

Üçüncü başlık ise kontrol düzenidir. Randevu tarihlerini kaçırmamanızı ve tetkikleri istenen zamanda yaptırmanızı isterim. Koruyucu ilaç verildiyse günlük kullanımı aksatmamanız gerekir. Evde tuttuğunuz basit bir ateş ve idrar kaydı, kontrolde tabloyu değerlendirmemi kolaylaştırır. Aklınıza takılan her soruyu kontrolden önce yazmanızı öneririm.