Yabancı Cisim Yutma

Yabancı cisim yutma, çocuk cerrahisinde en çok acil başvuru üreten durumlardan biridir. Olay çoğu zaman bir anlık gözetim boşluğunda gerçekleşir ve aile cismi çocuğun elinde son gördüğü anı hatırlamaya çalışır. Ailelerin ilk sorusu genellikle cismin kendiliğinden çıkıp çıkmayacağıdır. Bu sorunun yanıtı yutulan şeyin ne olduğuna, nerede durduğuna ve çocuğun bulgularına göre değişir. Bazı cisimler günlerce izlenebilirken bazıları için dakikalar önem taşır.

Çocuklar En Sık Hangi Cisimleri Yutar?

Çocuklar en sık madeni para yutar; bunu oyuncak parçaları, düğme piller, mıknatıslar, bilyeler ve takı parçaları izler. Küçük çocuk çevresini ağzıyla tanır ve elinin ulaştığı her şeyi ağzına götürür. Bu davranış emekleme döneminde başlar, yürümeyle birlikte erişim alanı genişledikçe artar. Olay çoğunlukla yemek saatinin dışında, oyun sırasında ve kısa bir gözetim boşluğunda gerçekleşir.

Ev içinde en çok gözden kaçan kaynaklar müzikli tebrik kartları, mutfak tartıları, uzaktan kumandalar, ışıklı oyuncaklar ve pil yuvası vidasız kutulardır. Buzdolabı süsleri ile mıknatıslı oyuncak setleri ayrı bir grup oluşturur. Büyük çocuklarda iğne, toka, küpe ve kalem kapağı gibi cisimler öne çıkar. Ergenlerde diş teli parçaları ve ağızda tutulan küçük nesneler yutulabilir.

Yutulan cisim yemek borusunun doğal darlıklarında, midede ya da ince bağırsakta durabilir. Yemek borusunda kalan bir cisim hemen her durumda girişim gerektirir. Mideye geçen küçük ve kör cisimlerin çoğu ise dışkıyla atılır. Daha önce yemek borusu ameliyatı geçirmiş, darlığı ya da sinir-kas hastalığı olan çocuklarda cisim takılma eğilimi artar.

Hangi Belirtiler Yutmayı Düşündürür?

Belirtiler yutmayı düşündürdüğünde tablo cismin nerede durduğuna göre şekillenir. Yemek borusunda duran cisim yemek reddi, yutma güçlüğü, salya akması ve göğüs ya da boyun arkasında ağrı yapar. Çocuk lokmayı gösterir gibi boğazına işaret eder, huzursuzlanır ve yeniden yemek istemez. Yemek borusu soluk borusuna komşu olduğu için hırıltı ve öksürük de eşlik edebilir. Mideye ya da bağırsağa geçmiş cisim ise çoğu çocukta hiçbir bulgu vermez.

Tanıksız yutmalarda tablo daha sinsi ilerler. Açıklanamayan yemek reddi, tekrarlayan öksürük, kilo alamama ve ağızdan sürekli salya gelmesi bu olasılığı akla getirir. Böyle bir çocukta eve yeni giren oyuncakları ve pil kullanılan eşyaları gözden geçirmenizi isterim. Evde kaybolan bir parçanın farkına varılması tanıyı belirgin biçimde hızlandırır.

Beklemeden başvuru gerektiren bulgular nettir. Kanlı ya da siyah kusma, dışkıda kan, ateş, karında şişkinlik ve sertlik, giderek artan karın ağrısı, göğüs ağrısı ve nefes darlığı gecikme kabul etmez. Çocuk nefes alamıyor, ses çıkaramıyor ya da morarıyorsa tablo artık yutma değildir ve soluk yoluna yabancı cisim başlığındaki basamaklar uygulanır. Bu durumda 112 aranır ve çocuğun yanından ayrılınmaz.

Düğme Pil ve Mıknatıs Neden Diğerlerinden Çok Daha Tehlikelidir?

Düğme pil ve mıknatıs, yutulan öteki cisimlerden ayrı bir aciliyet taşır. Düğme pil yemek borusuna oturduğunda iki yüzü arasında dokudan akım geçer ve temas ettiği yüzeyde kimyasal bir yanık başlar. Bu hasar yutmadan sonraki ilk saatler içinde başlayabilir. Çocuk dışarıdan iyi görünürken yemek borusu duvarı derinlemesine zarar görebilir. Bu nedenle yemek borusundaki pil beklemeden çıkarılır. Geç dönemde yemek borusunda darlık, yemek borusu ile soluk borusu arasında geçiş ve komşu damar yaralanması gibi ağır sonuçlar görülebilir.

Mıknatıslarda tehlike sayıdan doğar. Tek bir mıknatıs çoğu zaman öteki kör cisimler gibi davranır. İki ya da daha fazla güçlü mıknatıs yutulduğunda ise bu parçalar bağırsak kıvrımlarının iki yanından birbirini çeker. Arada kalan bağırsak duvarı baskı altında incelir, delinir ve iltihap karın içine yayılır. Bir mıknatısla birlikte metal bir parçanın yutulması da aynı sonucu doğurur.

Bu iki cisim için beklemek seçeneği yoktur. Pil ya da mıknatıs yutulduğunu düşündüğünüz anda 112 aramanızı ya da en yakın acil servise gitmenizi isterim. Yanınıza aynı kutudan kalan eş bir örneği almanız cismin boyutunu göstermekte yardımcı olur. Çocuğa yiyecek ve içecek vermeyin, ağızdan ilaç vermeyin. Olayın saatini yazmanız işlemin zamanlaması açısından önem taşır.

Film ve Endoskopi Ne Zaman Yapılır?

Film ve endoskopi bu tabloda birbirini tamamlayan iki basamaktır. İlk tetkik olarak boyun, göğüs ve karnı kapsayan düz film çekilir. Filmin ön-arka ve yan yönlü birlikte alınmasını isterim, çünkü yan yönlü görüntü cismin yemek borusunda mı soluk yolunda mı durduğunu ayırır. Yan görüntü ayrıca düğme pilin kenarındaki basamaklı görünümü ortaya koyar ve pili madeni paradan ayırmayı sağlar. Film her cismi göstermez. Plastik, tahta, balık kemiği ve cam parçalarının bir bölümü görüntüde seçilmez. Film temiz çıktığı hâlde bulgular sürüyorsa değerlendirmeyi endoskopiyle tamamlarım.

Baryumlu çekim istemem. Baryum mukozayı kaplayarak endoskopide görüşü bozar ve akciğere kaçma riski taşır. Tomografiyi yalnız delinme kuşkusu, büyük ya da uzun cisim ve apse gibi seçilmiş durumlarda isterim. Mıknatıs veya metal kuşkusu varsa manyetik alan kullanan tetkik yapılmaz.

Endoskopi genel anestezi altında uygulanır. Cisim doğrudan görülerek kavranır ve ağız yoluyla dışarı alınır. Aynı işlemde yemek borusunun iç yüzeyini değerlendiririm, pil yutulmuşsa hasarın derinliğini not ederim. Yemek borusunda darlık saptanırsa izlem planı değişir ve bu tabloyu yemek borusu darlığı başlığı altında ayrıca ele alırım.

Hangi Cisimler Beklenir, Hangileri Hemen Çıkarılır?

Hangi cisimler beklenir, hangileri hemen çıkarılır sorusunun yanıtı cismin türüne, boyutuna ve durduğu yere göre belirlenir. Yemek borusundaki düğme pil, keskin ya da uzun cisim ve yemek borusunu neredeyse tam kapatan cisim beklemeden çıkarılır. Birden çok güçlü mıknatıs, midedeki keskin cisim ve su emip şişen renkli boncuklar da aynı gruba girer. Hava yolu bulgusu olan, delinme ya da bağırsak tıkanıklığı bulgusu veren çocukta girişim öne alınır. Gözlem seçeneği ise sınırlı bir çocuk grubunda geçerlidir. Olay tanıklıysa, çocuğun hiçbir yakınması yoksa ve midede duran cisim küçük, kör ve tek parçaysa izlem yapılabilir. Bunun tipik örneği madeni paradır.

Yemek borusunda duran ve yakınma yapmayan paraların bir bölümü kendiliğinden mideye geçer. Geçmezse işlem planlanır, çünkü yemek borusunda kalma süresi uzadıkça duvar hasarı artar. Mideye inmiş cismin ilerleyip ilerlemediğini kontrol filmleriyle izlerim. Uzun süre midede duran ve yerinden oynamayan cisim de çıkarılır.

Bağırsağa geçmiş keskin cisimlerde izlem daha yakından yürütülür. Günlük filmlerle cismin yol alıp almadığına bakarım. İlerlemesi duran keskin cisimde cerrahi gündeme gelir. İzlem kararı verilen her çocukta hangi bulguda beklemeden başvurulacağını aileye yazılı olarak bildiririm. Acil başvuru ölçütlerinin tamamını acil durumlar rehberi başlığında topladım.

Evde Kusturmaya Çalışmak Neden Zararlıdır?

Evde kusturmaya çalışmak zararlıdır, çünkü yukarı doğru hareket eden cisim yemek borusunda yeniden takılır ya da soluk yoluna kaçar. Kusma sırasında mide içeriğinin akciğere gitmesi ayrı bir tehlike oluşturur. Keskin bir cisim kusma yolu boyunca mukozada çizik ve yırtık bırakır. Düğme pilde kusturma girişimi pilin dokuyla temas süresini uzatır ve hasarı derinleştirir. Bu nedenle yutma öyküsünde kusturma hiçbir koşulda uygulanmaz.

Ekmek, pirinç, bal ya da su verip cismi aşağı itmeye çalışmak da yarar sağlamaz. Cisim bu yolla ilerlemez, üzerine binen lokma tıkanıklığı artırır. Mide dolduğu için genel anestezi gereken işlem saatlerce gecikir. Müshil verilmesi ağrı ve sıvı kaybı yapar, cismin çıkışını hızlandırmaz.

Nefesi rahat olan çocuğun sırtına vurmak da doğru değildir. Bu girişim yemek borusunda tutunmuş cismi soluk yoluna aktarabilir. Parmakla ya da cımbızla boğazdan cisim çıkarmaya çalışmak cismi daha derine iter ve kanama yapar. Doğru yaklaşım çocuğu sakin tutmak, ağızdan hiçbir şey vermemek ve değerlendirmeyi geciktirmemektir. Yutma olayını görmediğiniz durumlarda da aynı yaklaşımı sürdürmenizi isterim.