Testis ve Skrotum

Testis ve torba bölgesi, çocuk cerrahisinde en çok başvuru alan alanlardan biridir. Bu bölgedeki sorunların bir kısmı doğuştan gelir ve bebeklik döneminde fark edilir; bir kısmı ise okul çağında ya da ergenlikte ortaya çıkar. Ailelerin ortak sorusu, torbadaki bir şişliğin ya da ağrının beklenip beklenemeyeceğidir. Yanıt duruma göre değişir, çünkü bazı tablolar yıllarca izlenebilirken bazıları saatler içinde cerrahi gerektirir.

Testis ve Torba Sorunları Hangi Gruplara Ayrılır?

Testis ve torba sorunları üç ana grupta toplanır: yerleşim sorunları, ani başlayan ağrılı tablolar ve ağrısız ilerleyen değişiklikler. Testis yerleşimi ile ilgili tabloların başında, testisin torbaya hiç inmemiş olması gelir; bu durumu inmemiş testis başlığında anlattım. Testisin kimi zaman torbada kimi zaman yukarıda görülmesi ise ayrı bir tablodur ve utangaç testis sayfasında ele alınır. İki tablonun ayrılması önemlidir, çünkü biri ameliyat gerektirirken diğeri çoğu çocukta izlemle çözülür.

İkinci grup, ani başlayan ağrılı tablolardır. Torbada aniden başlayan şiddetli ağrı, bulantı ve şişlik birlikte görülüyorsa durum acil kabul edilir. Bu başlığın tamamını akut skrotum sayfasında topladım. Ağrının en ciddi nedeni olan damar burulması testis torsiyonu başlığında ayrıca anlatılır. İltihaplı tablolar ise epididimit ve orşit sayfasında yer alır.

Üçüncü grup, ağrısız ilerleyen değişikliklerdir. Torbada ele gelen bir şişlik ya da kitle fark edildiğinde yapılması gerekenleri testiste şişlik ve kitle başlığında topladım. Toplardamarların genişlemesiyle ortaya çıkan ve ergenlikte sık görülen tabloyu varikosel sayfasında ele aldım. İki testis arasındaki boyut farkının ne zaman anlamlı sayıldığını ise testis boyut farkı başlığında anlattım.

Testis Neden Karın İçinde Gelişir ve Nasıl İner?

Testis neden karın içinde gelişir sorusunun yanıtı gelişim sırasına dayanır: testis anne karnında karın boşluğunda oluşur ve doğuma yakın dönemde torbaya iner. Bu iniş rastgele değildir; testis kasık kanalı boyunca ilerler ve bir bağ dokusu şeridi tarafından aşağı doğru yönlendirilir. İniş sırasında karın zarından bir uzantı testise eşlik eder. Doğumdan önce bu uzantının kapanması beklenir.

Testisin karın dışında, vücut ısısının biraz altında bir ortamda bulunması gerekir. Torba bu nedenle bir ısı düzenleyici gibi çalışır; soğukta kasılarak testisi vücuda yaklaştırır, sıcakta gevşeyerek uzaklaştırır. Testis torbaya inmezse bu ısı dengesi kurulamaz ve zamanla doku etkilenir. İnişin tamamlanmaması bu yüzden izlenmesi gereken bir durumdur.

İniş yolundaki kanalın kapanmaması başka sorunlara da zemin hazırlar. Kanal açık kalırsa karın boşluğundan sıvı ya da bağırsak bu yoldan aşağı inebilir. Bu nedenle torba bölgesindeki birçok sorunun kökeni, aslında karın duvarıyla ortaktır. Aynı kanalla ilgili tabloların tamamını karın duvarı ve fıtıklar bölümünde topladım.

Hangi Bulgular Acil, Hangileri Planlı Değerlendirilir?

Bulguların hangisinin acil olduğunu ayırmak, bu bölgedeki en kritik konudur. Torbada aniden başlayan şiddetli ağrı, beklemeden başvuru gerektirir. Ağrıya bulantı, kusma ve yürümekte zorlanma eşlik ediyorsa aciliyet artar. Torbanın bir tarafının kızarması, sertleşmesi ve dokunmaya tepki vermesi de aynı gruba girer. Bu tablolarda saatler önem taşır, çünkü damar burulmasında dokunun dayanma süresi sınırlıdır.

Planlı değerlendirilen tablolar daha sessizdir. Doğumdan beri torbada görülmeyen bir testis, aylar içinde planlanan bir izlem ve girişim gerektirir. Ağrısız, yumuşak ve yavaş büyüyen bir şişlik için de acil başvuru gerekmez; yine de kontrol muayenesi ertelenmemelidir. Ergenlikte fark edilen damar genişlemeleri ise belirli aralıklarla izlenir.

Arada kalan bir grup daha vardır. Hafif ağrıyla başlayan, birkaç saat içinde artmayan ama geçmeyen şikâyetler aynı gün değerlendirilmelidir. Bu durumlarda beklemek yerine muayene olmak doğru olur, çünkü erken dönemde ayırıcı tanı çok daha kolay yapılır. Acil başvuru ölçütlerinin tamamını acil durumlar rehberi başlığında topladım.

Muayene ve Görüntüleme Nasıl Planlanır?

Muayene ve görüntüleme birlikte planlanır; bu bölgede tanının temelini muayene oluşturur. Çocuğu hem yatar hem ayakta değerlendiririm, iki tarafı karşılaştırırım ve testislerin yerleşimini, boyutunu, kıvamını not ederim. Torbadaki şişliğin ışığı geçirip geçirmediğine bakarım, çünkü bu bulgu sıvı ile dokuyu ayırmada yol gösterir. Kasık kanalı boyunca da elle inceleme yaparım.

Ultrasonu her çocukta istemem. Görüntülemeye, muayenede ele gelen yapının niteliği belirsizse, ani ağrı nedeniyle damar akımının değerlendirilmesi gerekiyorsa ya da karın içinde kalmış bir testis aranıyorsa başvururum. Renkli akım incelemesi dokunun kanlanmasını gösterir ve acil tablolarda karar verdirir. Ultrason ağrısızdır ve ışın içermez.

Hormon tetkikleri ve ileri görüntüleme yöntemleri yalnız belirli durumlarda gündeme gelir. İki testisin de ele gelmediği bebeklerde ek değerlendirme yapılır. Kan tahlilleri olağan muayenenin parçası değildir; ameliyat kararı verildiğinde istenen tetkikler anesteziye hazırlık içindir.

Ameliyat Kararı Hangi Ölçütlere Göre Verilir?

Ameliyat kararı tek bir bulguya değil, tablonun bütününe bakılarak verilir. Damar burulmasından kuşkulanılan çocukta karar beklemeden alınır ve girişim aynı gün yapılır. Torbaya inmemiş testiste ise belirli bir yaşa kadar kendiliğinden inme olasılığı gözetilir, bu süre dolduğunda işlem planlanır. İki yaklaşım arasındaki fark, dokunun zarar görme hızından kaynaklanır.

Ağrısız tablolarda karar daha çok izlem bulgularına dayanır. Şişliğin büyümesi, çocuğun günlük yaşamını etkilemesi ya da eşlik eden bir fıtığın saptanması girişimi öne çeker. Ergenlikte izlenen damar genişlemelerinde testis boyutundaki değişim belirleyici olur. İzlem sırasında hiçbir değişiklik görülmezse girişim gerekmeyebilir.

Her durumda girişimin neden gerektiğini ve beklemenin neye mal olacağını aileye açıkça anlatırım. Gerekmeyen bir işlemi önermem, gereken bir işlemi de ertelemem. Karar verirken çocuğun yaşı, eşlik eden hastalıkları ve ailenin izlem olanakları birlikte değerlendirilir.

Aileler Hangi Belirtileri Evde Takip Etmeli?

Aileler hangi belirtileri evde takip etmeli sorusunun yanıtı kısadır; izlenecek bulgular azdır ve kolayca öğrenilir. Bebeklik döneminde bez değiştirirken torbanın iki tarafının da dolu olup olmadığına bakmanızı öneririm. Testisin bazen yukarıda görülmesi her zaman sorun anlamına gelmez; önemli olan, çocuk sakin ve ortam ılıkken torbada bulunup bulunmadığıdır. Banyo sırasında yapılan kontrol bu açıdan en uygun zamandır.

Büyük çocuklarda ve ergenlerde takip biraz değişir. Torbada ele gelen sertlik, bir tarafın belirgin biçimde büyümesi ya da ayakta durunca ortaya çıkan solucan benzeri bir doluluk değerlendirme gerektirir. Bu dönemdeki çocuklar şikâyetlerini söylemekten çekinebilir, bu yüzden ortamı rahat tutmak önem taşır. Şikâyetin utanç verici olmadığını çocuğa anlatmak başvuruyu kolaylaştırır.

Beklemeden başvurulması gereken bulgular nettir. Torbada ani başlayan şiddetli ağrı, kızarıklık, sertleşme, kusma ve ateş geciktirilmeden değerlendirilmelidir. Bu bulgularda gece ya da hafta sonu olması fark etmez. Şişliğin kendiliğinden geçmesini beklemek, geri dönüşsüz doku kaybına yol açabilir.