Penis ve Sünnet Derisi

Penis ve sünnet derisiyle ilgili başvurular, çocuk cerrahisi polikliniğinin en yoğun bölümlerinden birini oluşturur. Ailelerin çoğu, sünnet derisinin geri çekilmemesinden ya da idrar çıkışının yerinden kaygılanarak gelir. Bu bölgedeki bulguların bir kısmı yaşla birlikte çözülen gelişimsel bir aşama olarak kabul edilir, bir kısmı ise doğuştan gelen yapısal farklardan kaynaklanır. İkisini birbirinden ayırmak, gereksiz işlemleri önlediği için ilk muayenenin temel amacını oluşturur.

Penis ve Sünnet Derisi Sorunları Hangi Başlıklara Ayrılır?

Penis ve sünnet derisi sorunları üç ana başlıkta toplanır: sünnet derisiyle ilgili tablolar, idrar deliğinin yerleşimiyle ilgili tablolar ve penis ekseni ya da boyutuyla ilgili tablolar. Sünnet derisinin ucunun dar olması ve derinin geri çekilememesi bebeklerde olağan karşılanır; bu tabloyu fizyolojik fimozis başlığında ayrıntılandırdım. Geri çekilmiş derinin yerine dönemediği ve uç bölgeyi sıkıştırdığı durum ise beklemeye gelmez, bunu parafimozis sayfasında anlattım. Derinin ve uç bölgenin kızarıp şiştiği iltihaplı tablolar da aynı grupta yer alır ve balanit ve postit başlığında incelenir.

İkinci grup, idrar deliğinin ucunda değil daha geride açıldığı doğuştan tablolardan oluşur. İdrar deliğinin penisin alt yüzünde yer aldığı durumu hipospadias sayfasında ele aldım. Deliğin üst yüzde açıldığı daha seyrek tablo ise epispadias başlığında anlatılır. İki tabloda da sünnet derisi tam gelişmemiş olur, bu nedenle sünnet kararı hekimle birlikte verilir.

Üçüncü grup, penisin boyutu ve ekseniyle ilgili değişikliklerden oluşur. Yaşa göre beklenenden kısa kalan penis için yapılması gerekenleri mikropenis başlığında topladım. Sertleşme sırasında belirginleşen aşağı ya da yana doğru kıvrımı penis eğriliği sayfasında değerlendirdim. Penisin kasık yağ dokusu içinde gömülü görünmesi de ayrı bir tablodur ve gömülü penis başlığında incelenir.

Sünnet Derisi Doğumda Neden Yapışık Olur?

Sünnet derisi doğumda penis ucuna yapışık olarak gelişir ve bu yapışıklık koruyucu bir işlev taşır. Bebeklik döneminde iki yüzey arasında gerçek bir boşluk henüz bulunmaz. Zamanla deri altındaki ölü hücreler birikir, küçük beyazımsı kabarcıklar oluşturur ve yapışıklığı kendiliğinden çözer. Bu süreç çocukların büyük bölümünde okul çağına dek tamamlanır.

Yapışıklığın çözülme hızı çocuktan çocuğa değişir. Kimi çocukta deri iki yaşında rahatça geri çekilir, kimi çocukta beş yaşı geçer. Bu nedenle tek bir yaş sınırı koymam ve her çocuğu kendi gelişim çizgisi içinde değerlendiririm. Deriyi zorla sıyırmak doğal süreci hızlandırmaz, tersine küçük yırtıklara ve nedbe dokusuna yol açar.

Sünnet kararı da bu gelişim süreciyle birlikte düşünülür. Toplumumuzda sünnet çoğu zaman yaşa ve aile tercihine göre planlanır, her çocukta tıbbi bir zorunluluk bulunmaz. Yöntem, yaş ve anestezi seçimiyle ilgili ayrıntıları sünnet bölümünde topladım. Sünnet derisinin ileride onarımda kullanılacağı tablolarda ise işlemi erteler ve önce asıl sorunu planlarım.

Hangi Durumlar Acil Başvuru Gerektirir?

Durumlar arasında acil sayılanların sayısı azdır, ancak bunları tanımak büyük önem taşır. Geri çekilmiş derinin yerine dönmemesi ve uç bölgenin şişip morarması beklemeye gelmez. Çocuk idrarını hiç yapamıyorsa ya da yaparken belirgin biçimde zorlanıyorsa aynı gün değerlendirme gerekir. Ateşle birlikte bölgede hızla yayılan kızarıklık da geciktirilmemelidir.

Planlı değerlendirilen tablolar daha sessiz ilerler. Doğuştan gelen idrar deliği farkları, bebeklik döneminde randevuyla incelenir. Penis ekseni ya da boyutuyla ilgili kaygılar da aylar içinde planlanan bir izlemle çözülür. Bu tablolarda acele etmek, aksine yanlış kararlara yol açar.

Arada kalan bir grup daha bulunur. Sünnet derisinin ucunda yineleyen kızarıklık, akıntı ve kaşıntı aynı hafta içinde muayene gerektirir. İdrarın ince bir fışkırtı hâlinde ya da yana doğru çıkması da ertelenmemelidir. Ailelerin bu ara gruptaki bulguları bekletmemesini isterim.

Muayene Sırasında Nelere Bakarım?

Muayene sırasında önce bölgeyi bütün olarak değerlendiririm. Çocuğun yaşını, sünnet durumunu ve varsa geçirdiği işlemleri kaydederim. Sünnet derisinin ucunu zorlamadan, yalnız hafif bir gerginlikle kontrol ederim. Uç bölgenin görünümüne, idrar deliğinin konumuna ve genişliğine bakarım.

İdrar akımını görmek tanıya çok şey katar. Mümkünse çocuğun işemesini izler, akımın yönünü, kalınlığını ve kesintili olup olmadığını not ederim. Kasık ve torba bölgesini de aynı muayenede değerlendiririm, çünkü bu bölgelerin sorunları sık sık birlikte görülür. Gerektiğinde karnın alt bölgesine de bakarım.

Görüntülemeye her çocukta başvurmam. Ultrason yalnız böbrek ve idrar yollarıyla ilgili bir kuşku varsa ya da ele gelen bir yapının niteliği belirsizse istenir. Kan tetkikleri olağan muayenenin parçası değildir; ameliyat kararı verildiğinde istenen tetkikler anesteziye hazırlık amacı taşır. Hormon değerlendirmesi ise yalnız belirli tablolarda gündeme gelir.

Tedavi Kararını Nasıl Veririm?

Tedavi kararını bulgunun kendisine değil, bulgunun yarattığı soruna göre veririm. Sünnet derisinin dar olması tek başına işlem gerekçesi sayılmaz. Çocuk idrar yaparken zorlanıyorsa, yineleyen iltihap geçiriyorsa ya da deri uç bölgeyi sıkıştırıyorsa yaklaşım değişir. Bu durumlarda önce ilaçlı tedaviyi denerim.

İlaçlı tedavi birçok çocukta ameliyat gereksinimini ortadan kaldırır. Uygun kremin doğru teknikle ve yeterli süreyle kullanılması gerekir; ayrıntıları fimozis krem tedavisi sayfasında anlattım. Tedaviye yanıt alınamayan ya da yapısal bir engeli bulunan çocuklarda cerrahi yaklaşıma geçilir. Gömülü görünümde deri ve bağ dokusunun düzenlenmesi gerekebilir, bu işlemi gömülü penis onarımı başlığında ele aldım.

Doğuştan gelen idrar deliği farklarında karar bir zaman planına dayanır. Onarım genellikle bebeklik döneminin ikinci yarısında planlanır ve öncesinde sünnet yapılmaz. Her çocukta işlemin neden gerektiğini ve beklemenin neye yol açacağını aileye açıkça anlatırım. Gerekmeyen bir işlemi önermem, gereken bir işlemi de geciktirmem.

Ailelerin Evde Dikkat Etmesi Gerekenler Nelerdir?

Ailelerin evde yapması gerekenler kısa bir listede toplanır. Günlük temizlik ılık suyla yeterlidir, sert sabun ya da antiseptik kullanmanızı önermem. Sünnet derisini zorla geri sıyırmanızı hiçbir yaşta istemem, çünkü bu girişim yırtık ve nedbe oluşturur. Deri kendiliğinden geri çekilebiliyorsa banyoda nazikçe yıkayıp hemen eski konumuna getirmeniz yeterlidir.

Bez döneminde cildin kuru tutulması iltihapları azaltır. Bezin sık değiştirilmesini, bölgenin iyice kurulanmasını ve ıslak mendilin aşırı kullanılmamasını öneririm. Tuvalet eğitiminden sonra çocuğun idrarını tutma alışkanlığı kazanmaması önem taşır. Düzenli aralıklarla tuvalete gitmesini hatırlatmanız bu açıdan yardımcı olur.

Büyük çocuklarda ve ergenlerde izlem biraz değişir. Bu dönemde çocuklar şikâyetlerini söylemekten çekinebilir, bu yüzden konuyu olağan bir sağlık başlığı gibi konuşmanızı öneririm. İdrar yaparken ağrı, akıntı, şişlik ya da görünümle ilgili yeni bir kaygı ortaya çıkarsa muayene isterim. Evde yapılacak tek uygulama nazik temizlik ve düzenli gözlemdir, bunun ötesinde bir girişim gerekmez.