Orşiopeksi (İnmemiş Testis Ameliyatı)

Orşiopeksi, torbaya inmemiş bir testisi kasık kanalından ya da karın içinden serbestleştirip torbanın içine yerleştirdiğim ve orada tespit ettiğim ameliyattır. Ailelerin ilk sorusu çoğu zaman ameliyatın gerçekten gerekip gerekmediğidir. Testis torbanın serin ortamına ulaşmazsa hem kendi gelişimi zorlanır hem de ileride elle muayene edilemediği için izlenemez kalır. Bu nedenle tanı konduktan sonra işlem uzun süre ertelenmez. Ameliyatın kendisi kadar sonrasındaki muayene takvimi de sonucu belirler.

Hangi Çocuklara ve Hangi Yaşta Yapılır?

Orşiopeksi, altı ayını geçtiği hâlde testisi torbaya inmemiş çocuklara uygulanır ve işlemi çoğunlukla ilk yaşta tamamlamayı hedeflerim. Yaşamın ilk aylarında testisin kendiliğinden inme olasılığı sürdüğü için bu dönemde beklemeyi tercih ederim. Altı aydan sonra kendiliğinden inme olasılığı belirgin biçimde azalır, bu yüzden bekleme süresini uzatmanın bir kazancı kalmaz. Ameliyat kararını hangi testisin ne kadar yukarıda durduğunu ve elle hissedilip hissedilmediğini saptayarak veririm. Torbaya zaman zaman inip soğukta ya da korkuyla yukarı kaçan testis farklı bir tablodur; bu ayrımı utangaç testis başlığı altında ele aldım. Doğumsal yerleşim bozukluğunun ayrıntılarını ve tanı aşamalarını ise inmemiş testis sayfasında açıkladım. Daha büyük yaşta tanı konan çocuklarda da ameliyattan vazgeçmem, çünkü torbadaki testis her yaşta daha iyi izlenir. Ergenlik çağında fark edilen ve belirgin biçimde küçülmüş bir testiste ise kararı aileyle ayrıntılı konuşarak alırım.

Nasıl Yapılır, Testis Nasıl Sabitlenir?

Ameliyatta testis kasık kanalı açılarak bulunur, besleyici damarları boyunca serbestleştirilir ve torbada hazırladığım bir cebe yerleştirilerek sabitlenir. Kesi kasık kıvrımının içine, giysiyle gizlenen bir çizgiye yerleşir. Kanal açıldığında testise eşlik eden ince karın zarı cebi kordon yapılarından dikkatle ayrılır ve ağzından bağlanır, çünkü bu cep açık bırakılırsa aynı taraftan fıtık ya da su toplanması gelişir. Ardından kordonu besleyen damarlar yukarı doğru, karın içine kadar izlenerek gevşetilir; amaç testisin torbaya hiç gerilmeden ulaşmasıdır. Torbada cilt ile onun altındaki ince kas-zar tabakası arasına dartos cebi adı verilen bir boşluk açılır. Testis bu cebe yerleştirilir ve kendi ağırlığıyla aşağıda kalacak biçimde tespit edilir. Kasık kanalı yeniden onarılır ve kesi, cilt altından emilebilen dikişlerle kapatılır. Elle hiç hissedilemeyen testiste bu yolu kullanmam; o çocuklarda karın içine kamerayla girerek yaptığım laparoskopik orşiopeksi yöntemini seçerim.

Ne Kadar Sürer, Yatış Gerekir mi?

Orşiopeksi tek taraflı olduğunda yaklaşık bir saat kadar sürer ve çocukların büyük bölümünde yatış gerekmez. İki taraflı işlemde süre bir miktar uzar, ancak bu uzama aileyi kaygılandıracak düzeyde değildir. İşlem genel anestezi altında yapılır; buna ek olarak kasık bölgesine ya da bel alt bölgesine uygulanan bir blokla ilk saatlerin ağrısını azaltırım. Çocuk uyandıktan sonra sıvı alır, kusmazsa beslenmeye geçer ve aynı gün evine döner. Prematüre doğan bebeklerde, bir yaşın altındaki küçük bebeklerde ve kalp ya da akciğer sorunu olan çocuklarda bir gece gözlem isterim. Taburculukta ağrı kesici dozlarını yazılı veririm, çünkü ilk iki gün ağrının en belirgin olduğu dönemdir. Pansuman kısa süre içinde açılır ve çocuk ılık suyla yıkanmaya başlar. Okula ya da kreşe dönüş genellikle bir hafta içinde olur. Bisiklete binmek, oyuncak ata oturmak ve bacakları ayırarak oynanan oyunlar gibi torbayı zorlayan etkinlikleri iki ila üç hafta kısıtlarım. Bez bağlanan bebeklerde bezin üst kenarını katlayarak yarayı idrardan uzak tutmanızı isterim.

Testis Torbaya İndirilince İşlevini Kazanır mı?

Testis torbaya indirildiğinde çalışması için gereken serin ortama kavuşur, fakat yukarıda geçirdiği süre içinde kaybettiği hücreler geri gelmez. Bu yüzden ameliyatın amacını ailelere iki başlıkta anlatırım. Birinci amaç kalan dokuyu korumak ve ısı nedeniyle sürecek zararı durdurmaktır. İkinci amaç testisi elle muayene edilebilir hâle getirmek, böylece ileride ortaya çıkabilecek bir değişikliği erken yakalamaktır. Tek taraflı olguların çoğunda karşı testis görevini üstlenir ve ergenlik gelişimi olağan seyrini izler. İki taraflı inmemiş testiste beklentiyi daha temkinli kurarım ve ergenlikte hormon değerlendirmesi planlarım. Ameliyatın doğurganlığı hangi düzeyde koruduğunu tek başına ameliyat belirlemez; testisin ameliyat öncesindeki yerleşimi ve yapısı da sonucu etkiler. Bu nedenle ailelere kesin bir söz vermem, bunun yerine izlem takvimini netleştiririm. Ergenlik sonrasında isteyen gençlerde tahlil ve ölçümlerle doğurganlık değerlendirmesi yapılabilir, bu değerlendirmeyi aile ve genç birlikte karar verdiğinde planlarım.

Sonrasında Testis Büyümesi Nasıl İzlenir?

Ameliyat sonrasında testisin yerinde durup durmadığını ve boyutunu belirli aralıklarla muayeneyle değerlendiririm. İlk kontrol, yara iyileşmesini görmek için ameliyattan sonraki ilk haftalar içinde yapılır. İkinci kontrolde testisin torbanın alt bölümünde kalıp kalmadığına ve kıvamına bakarım. Sonraki yıl boyunca altı ay ve bir yıl aralıklarıyla muayeneyi sürdürürüm. Boyut iki taraf arasında karşılaştırılır; elle değerlendirme kuşku bırakırsa ultrasonla ölçüm isterim. Beklenen seyir, indirilen testisin karşı tarafla birlikte büyümesidir. Küçülme eğilimi görürsem izlem aralığını kısaltırım ve gerekirse hormon tetkiklerini ekleyerek testis atrofisi olasılığını değerlendiririm. Ergenlik döneminde çocuğa kendi kendini muayene etmeyi öğretirim, çünkü bu alışkanlık erişkinlikte de sürer. Testisin kıvamında sertleşme ya da düzensizlik hissettiğimde ek tetkiklerle ayrıntılı değerlendirme yaparım. İzlem böylece çocukluk döneminde bitmez, seyrek aralıklarla erişkinliğe uzanır.

Testis Tekrar Yukarı Çıkar mı?

Testis ameliyattan sonra tekrar yukarı çıkabilir, ancak bu durum beklenen bir sonuç değildir. Yeniden yükselme, çoğunlukla kordon damarlarının yeterince serbestleşmediği ve testisin gergin biçimde yerleştirildiği olgularda görülür. Bu nedenle ameliyatın belirleyici aşaması damarların gevşetilmesidir ve testis torbaya gerilimsiz ulaşmadan tespit edilmez. Yüksek yerleşimli ve karın içinde duran testislerde bu olasılık daha fazladır, çünkü kat edilecek yol uzundur. Yeniden yukarı çıkan testiste ikinci bir onarım gerekir; bu işlemi ilk ameliyattan belirli bir süre geçip dokular yumuşadıktan sonra planlarım. Ailelerin bu nedenle kontrol muayenelerini aksatmamasını isterim, çünkü yükselme çocukta ağrı ya da yakınma yapmaz. Torbaya baktığınızda testisi göremiyorsanız ya da elinizle aşağıda bulamıyorsanız randevu beklemeden başvurmanızı öneririm. Erken fark edilen bir yükselme daha kolay düzeltilir.