Apandisit

Çocukta karın ağrısının ameliyat gerektiren en sık nedeni apandisittir. Aileler çoğu zaman ağrının yerini ve zamanlamasını tam olarak tarif edemez. Çocuk bir gün önce de karnının ağrıdığını söylediği için ailenin aklına önce beslenme ya da bağırsak enfeksiyonu gelir. Oysa apandisit saatler içinde ilerleyen bir tablodur. Bu yüzden ağrının seyrini doğru okumak, tanıyı erken koymanın anahtarıdır.

Çocukta Apandisit Nedir, Hangi Yaşta Sık Görülür?

Çocukta apandisit, kalın bağırsağın başlangıcına bağlı olan apandiks adlı küçük uzantının tıkanıp iltihaplanmasıyla ortaya çıkar. Tıkanmaya çoğu zaman sertleşmiş bir dışkı parçası, lenf dokusunun şişmesi ya da bağırsak enfeksiyonu yol açar. İçeride biriken salgı basıncı artırır ve apandiksin duvarındaki kan dolaşımını bozar. Dolaşım bozulunca duvar incelir ve bakteriler doku içine ilerler.

Okul çağı en sık görüldüğü dönemdir ve ağrıların çoğu altı yaşından sonra başlar. Buna karşın iki yaş altındaki bebeklerde de görülür ve bu yaşta tablo daha hızlı ağırlaşır. Küçük çocuklarda apandiks duvarı ince olduğu için delinme daha erken gelişir. Ailede apandisit öyküsünün bulunması çocuktaki olasılığı bir ölçüde artırır.

Bağırsak enfeksiyonlarının arttığı mevsimlerde başvuru sayısı da yükselir. Apandiks bağışıklık dokusu bakımından zengin olduğu için enfeksiyon dönemlerinde kolay şişer. Çocuğun beslenme düzeni tek başına apandisit nedeni sayılmaz. İnatçı kabızlığın sertleşmiş dışkı parçası yaparak tıkanmaya katkıda bulunduğunu ise görürüm.

Ağrı Nasıl Başlar ve Nasıl Yer Değiştirir?

Ağrı tipik olarak göbek çevresinde belirsiz bir sızı biçiminde başlar ve saatler içinde sağ alt karına yerleşir. İlk dönemde çocuk ağrının yerini parmağıyla gösteremez, yalnız karnının ortasını işaret eder. Apandiksin iltihabı karın zarına ulaştığında ağrı keskinleşir ve tek bir noktada toplanır. Bu kaymaya ağrının göç etmesi denir ve çoğu çocukta altı ile yirmi dört saat arasında tamamlanır.

Ağrıya iştahsızlık, bulantı ve ardından kusma eklenir. Önce kusup sonra ağrıyan çocukta tanı başka yöne kayar, çünkü apandisitte sıra genellikle terstir. Ateş başlangıçta hafif seyreder ve yükselmesi iltihabın ilerlediğini gösterir. Sevdiği yemeği bile reddeden bir çocuğun iştahsızlığını önemli bir bulgu sayarım.

Çocuk yürürken ya da zıpladığında sağ alt karnında batma duyar. Arabanın sarsıntısında ağrının artması aileye ilk uyarıyı verir. Çocuğun sağ bacağını karnına çekerek yatması ve doğrulmakta zorlanması aynı anlama gelir. Ağrı birkaç saat içinde geçip tümüyle kaybolmuyorsa değerlendirme isterim.

Küçük Çocuklarda Tanı Neden Gecikir?

Küçük çocuklarda tanı gecikir, çünkü ağrının yerini ve niteliğini anlatacak dil gelişimi henüz tamamlanmamıştır. Bebek yalnızca huzursuzdur, emmeyi bırakır ve karnına dokunulmasına izin vermez. Aynı yaş grubunda ishal ve kusma daha ön plandadır, bu da bağırsak enfeksiyonu izlenimi yaratır. Çocuk kucakta sakinleşince karın muayenesi de yanıltıcı sonuç verir.

Apandiksin karın içindeki yerleşimi her çocukta aynı değildir. Arkaya ya da leğen kemiğinin içine doğru yerleşmiş bir apandiks tipik bulgu vermez. Böyle çocuklarda ishal, sık idrara çıkma ya da bel ağrısı ön plana geçer. Bu yerleşimlerde sağ alt karın hassasiyeti geç ortaya çıkar.

Muayeneden önce verilen ağrı kesici ve antibiyotik bulguları baskılar. Bu nedenle küçük çocuklarda delinme daha sık görülür. Muayeneyi birkaç saat ara ile yinelemek bu yaş grubunda tanıyı netleştirir. Kuşku sürerse çocuğu eve göndermek yerine gözlem altında izlerim.

Hangi Tahlil ve Görüntülemeler Kullanılır?

Tahlil ve görüntülemeler tanıyı desteklemek için kullanılır, ancak kararı asıl olarak muayene verir. Kan sayımında beyaz küre ve iltihap belirteçleri değerlendirilir. Bu değerler erken dönemde normal kalabilir, bu yüzden tek başına güven vermez. İdrar tahlilini de isterim, çünkü idrar yolu enfeksiyonu benzer bir ağrı yapar.

Leğen kemiği içine yerleşmiş bir apandiks mesaneyi tahriş eder ve idrarda iltihap hücresi görülür. Ergenlik çağındaki kız çocuklarında yumurtalık kaynaklı ağrıları ayırmak için ek değerlendirme gerekir. Ultrason ilk seçtiğim görüntüleme yöntemidir ve çocuğu ışına maruz bırakmaz. Apandiksin kalınlaşması, çevresinde sıvı birikmesi ve bası ile ağrı artışı ultrasonda görülür.

Bağırsak gazı nedeniyle apandiks görüntülenemezse muayeneyi yineleyerek izlerim. Normal bir ultrason sonucu apandisiti kesin olarak dışlamaz. Tomografiyi çocuklarda ancak tablo karışık kaldığında ve başka yol kalmadığında isterim. Karın filmi tanı için zorunlu bir tetkik sayılmaz.

Ağrı Kesici Vermek Tanıyı Gizler mi?

Ağrı kesici vermek tanıyı gizleyebilir, bu yüzden muayene öncesinde ilaç vermemenizi isterim. Ateş düşürücü ve ağrı kesici ilaçlar karın zarındaki hassasiyeti azaltır. Bulgular yumuşadığında çocuk evde iyi görünür ve başvuru gecikir. İlaç etkisi geçtiğinde ağrı daha ileri bir tabloyla geri döner.

Aynı şekilde dışarıdan başlanan antibiyotik iltihabı bir süre maskeler. Lavman ve bağırsak yumuşatıcı ilaçlar kuşkulu karın ağrısında kullanılmaz. Karnına sıcak uygulama yapılmasını da önermiyorum. Bu uygulamalar iltihabın yayılmasını kolaylaştırır.

Ameliyat gerekebileceği için çocuğa yiyecek ve içecek vermemenizi isterim. Midenin boş olması anestezi açısından önem taşır. Tanı konduktan sonra ağrı kesiciyi ben planlarım ve çocuğun rahat etmesini sağlarım. Ağrının dindirilmesi muayene tamamlandıktan sonra artık tanıyı bozmaz.

Patlamış Apandisitte Süreç Nasıl Değişir?

Patlamış apandisitte süreç uzar, çünkü iltihap artık apandiksin içinde sınırlı kalmaz. Delinme sonrası iltihaplı sıvı karın boşluğuna yayılır ve karın zarı iltihabı tablosu gelişir. Çocuğun ateşi yükselir, karnı gerginleşir ve bağırsak hareketleri yavaşlar. Bazı çocuklarda vücut iltihabı sınırlayarak sağ alt karında bir apse oluşturur.

Tedavi kararını çocuğun durumuna göre veririm, çünkü bu tabloda yaklaşım tek tip değildir. Ameliyat günübirlik bir işlemden çıkar ve damar yolundan antibiyotikle birkaç gün izlem gerekir. Ameliyat yöntemleri ve iyileşme süreci laparoskopik apandektomi ile açık apandektomi başlıkları altında ayrıntılı yer alır. Delinme sonrası yara ve karın içi iyileşmesi daha yakın izlem ister.

Ağrının sağ alt karına yerleşmesi, ateş, inatçı kusma, karnın sertleşmesi ve çocuğun kıvrılarak yatması beklemeden başvuru gerektirir. Yeşil renkli kusma ve gaz çıkaramama da aynı biçimde değerlendirilir. Hangi karın ağrısında vakit kaybedilmemesi gerektiğini acil durumlar rehberi başlığı altında sıraladım. Erken başvuran çocuklarda süreç planlı koşullarda ilerler.