Utangaç Testis (Retraktil Testis)

Utangaç testis, ailelerin en çok tedirgin olduğu ama aslında bir hastalık sayılmayan durumlardan biridir. Anne babalar testisi bazı günler torbada görür, bazı günler hiç bulamaz ve bu dalgalanmayı kaybolma diye yorumlar. Soğuk bir odada ya da çocuk gerginken yapılan muayene de aynı yanılgıyı besler. Oysa bu tabloda testis yerine inmiştir ve yalnız bir kas refleksiyle yukarı çekilir. Ayrımın doğru yapılması önemlidir, çünkü yanlış değerlendirme gereksiz bir ameliyata yol açar.

Utangaç Testis Nedir?

Utangaç testis, inişini tamamlamış bir testisin zaman zaman kasık kanalına doğru çekilip sonra kendiliğinden geri inmesidir. Testis çoğu zaman torbanın içinde durur ve yerleşimi normaldir. Yukarı çekilmenin nedeni, torbayı karın duvarına bağlayan kasın refleks olarak kasılmasıdır. Bu yapıya kremaster kası, bu tepkiye ise kremaster refleksi adı verilir. Refleks koruyucu bir mekanizmadır ve belirli bir yaştan sonra her erkek çocukta bulunur.

Bu refleksin etkisi yaşla değişir. Süt çocukluğunun sonundan okul çağına uzanan yıllarda en belirgindir, ergenliğe doğru ise kendiliğinden geriler. Ergenlikte testis büyüyüp ağırlaştığı için kas onu yukarı çekmekte zorlanır. Bu nedenle çocukların büyük bölümünde durum ergenlikte kendiliğinden çözülür.

Halk arasında bu tabloya kaçan testis ya da yoyo testis de denir. Adlandırma farklı olsa da anlatılan durum aynıdır ve bir hastalık değildir. Utangaç testis sıklıkla iki tarafta birden görülür. Kendi başına kısırlığa ya da tümör olasılığının artmasına yol açmaz. Bu bölgedeki sorunların genel çerçevesini testis ve skrotum bölümünde topladım.

Bazen Torbada Bazen Yukarıda Olması Normal mi?

Testisin bazen torbada bazen yukarıda görülmesi, çocukluk döneminde beklenen bir durumdur. Yukarı çekilmeyi tetikleyen etkenler bellidir ve kolayca tanınır. Soğuk ortam, soğuk bir el, soyunma ve bölgeye dokunulması refleksi uyarır. Heyecan, korku, ağlama ve gıdıklanma da aynı sonucu doğurur. Bu uyaranların hiçbiri yokken testis çoğu çocukta torbada durur.

Aileler testisi en rahat iki anda görür. Birincisi ılık suyla yapılan banyodur; sıcak ortamda kas gevşer ve testis torbaya iner. İkincisi çocuğun uykuda olduğu dönemdir; bu sırada refleks en sakin durumdadır. Testisi bu anlarda görebiliyorsanız durum büyük olasılıkla utangaç testistir.

Testisin yukarı çekilmesi çocuğa ağrı vermez. Çocuk bu hareketi fark etmez ve günlük yaşamı hiçbir biçimde etkilenmez. Yukarı çekilme sırasında testisin burulma olasılığı da artmaz. Bu nedenle çocuğun oyununu, sporunu ya da bisiklete binmesini kısıtlamam.

İnmemiş Testisten Nasıl Ayırt Edilir?

İnmemiş testisten ayırt etmek için üç bulguya bakarım. Birincisi testisin boyutu ve kıvamıdır; utangaç testis karşı tarafla aynı büyüklükte ve aynı kıvamdadır, inmemiş testis ise karşı tarafa göre küçük kalır. İkincisi indirildikten sonraki davranıştır; utangaç testis torbanın alt ucuna indirildiğinde bir süre orada kalır, inmemiş testis ise bırakıldığı anda hızla yukarı kaçar. Üçüncüsü indirme sırasındaki dirençtir; utangaç testis gerginlik ve ağrı oluşmadan aşağı iner, inmemiş testiste ise belirgin bir gerginlik duyulur. Bu üç bulgu bir arada değerlendirildiğinde ayrım çoğu çocukta nettir.

Sınırda kalan çocuklar da bulunur. Böyle durumlarda tek bir muayeneye dayanarak karar vermem ve çocuğu farklı bir günde yeniden değerlendiririm. Ailenin evde yaptığı gözlem bu çocuklarda kararı doğrudan etkiler. Gerekirse değerlendirmeyi çocuk uyurken ya da anestezi altında tamamlarım.

Ayrımın yanlış yapılması iki yönde de zarar verir. Utangaç testise inmemiş testis tanısı konursa sağlıklı bir testis gereksiz bir ameliyata gider. İnmemiş testise utangaç testis denirse değerli aylar kaybedilir ve girişim gecikir. İnmemiş testisin tanısını, zamanlamasını ve izlemini inmemiş testis başlığında ayrıntılı anlattım.

Muayene Nasıl ve Hangi Koşullarda Yapılır?

Muayeneyi hangi koşullarda yaptığım, bu tabloda tanının kendisi kadar önemlidir. Odanın ılık olmasına ve ellerimin soğuk olmamasına özellikle dikkat ederim. Çocuğun sakin olması gerekir, çünkü ağlayan ve direnen çocukta karın içi basınç artar ve kas daha güçlü kasılır. Küçük çocuklarda muayeneyi oyunla ve dikkat dağıtarak yürütürüm. Bu koşullar sağlanmadığında sağlıklı bir testis bile yukarıda bulunabilir.

Çocuğu birkaç ayrı duruşta değerlendiririm. Sırtüstü yatar durumda kasık kanalını üst ucundan torbaya doğru tararım. Ardından çocuğu bağdaş kurar gibi ya da çömelmiş biçimde oturturum; bu duruşta kasın gerilimi azalır ve testis torbaya iner. Ayakta da bakarım, çünkü kaçan testisin hareketi bu durumda daha iyi görülür. Testis gerginlik oluşmadan torbanın alt ucuna indirilebiliyor ve bırakıldığında bir süre orada kalıyorsa utangaç testis düşünürüm.

Tanı için ultrason gerekmez. Görüntüleme testisin o anki yerini gösterse de refleksin seyri hakkında bilgi vermez, bu yüzden karara katkı sağlamaz. Ultrasonu yalnız torbada şişlik, ele gelen bir kitle ya da iki testis arasında boyut farkı kuşkusu varsa isterim. Ailenin evde ılık banyoda ve uykuda yaptığı gözlem, çekilen bir görüntülemeden daha değerli olur.

Ameliyat Gerekir mi, Yoksa İzlem Yeterli mi?

Ameliyat gerekip gerekmediği sorusunun yanıtı nettir: utangaç testiste girişim gerekmez, yoksa sağlıklı bir testise gereksiz bir işlem uygulanmış olur. Bu durum bir hastalık değil, normalin farklı bir görünümüdür. Hormon iğnesi ya da ilaç da kullanılmaz, çünkü düzeltilecek bir yerleşim sorunu bulunmaz. Ailelere en çok bu noktada açıklama yapmam gerekir, çünkü birçok aile ameliyat beklentisiyle gelir. İzlem bu tabloda tedavinin yerini alır.

İzlemi altı ay ile bir yıl arasında değişen aralıklarla sürdürürüm. Her kontrolde testisin yerleşimini, boyutunu ve kıvamını karşı tarafla karşılaştırırım. Aileden evde yaptığı gözlemleri ayrıntılı dinlerim. İzlem ergenliğe kadar sürer, çünkü asıl değişim o dönemde tamamlanır.

İzlemin amacı tek bir durumu kaçırmamaktır. Testis artık çoğunlukla torba dışında kalıyorsa, torbaya indirilemiyorsa ya da karşı tarafa göre küçülmeye başladıysa yaklaşım değişir. Bu çocuklarda girişim gündeme gelir ve işlem inmemiş testiste uygulanan yöntemle yapılır. Girişimin nasıl yürütüldüğünü ve iyileşme sürecini orşiopeksi başlığında anlattım.

Zamanla Yukarı Çıkan Testis (Asendan Testis) Olur mu?

Zamanla yukarı çıkan testis, başlangıçta torbada bulunan bir testisin büyüme sürecinde kasıkta kalmasıdır. Bu tabloya yükselen testis adı verilir ve utangaç testisten ayrı değerlendirilir. Çocuk büyürken gövde uzar, ancak testise eşlik eden yapılar aynı oranda uzamazsa testis yukarıda kalır. Bu durumda testis artık torbada durmaz ve indirildiğinde de orada kalmaz. Yükselen testis inmemiş testis gibi ele alınır ve ameliyat gerektirir.

Bu dönüşüm çocukların küçük bir bölümünde görülür. İzlemin asıl nedeni budur; kontroller bu değişimi erken yakalamak için yapılır. Testisi artık ılık banyoda ya da uykuda da göremiyorsanız kontrol tarihini beklemeden başvurun. Karşı testiste belirgin bir büyüme fark ederseniz bunu da bana iletin.

Erken yakalanan bir yükselen testiste süreç rahat ilerler. Girişim planlı koşullarda yapılır ve testis torbaya yerleştirilir. Geç fark edilen olgularda ise testis uzun süre olması gerekenden sıcak bir ortamda kaldığı için gelişimi etkilenebilir. Bu nedenle utangaç testis tanısı konan çocuklarda kontrolleri aksatmamanızı isterim.