Göbek Fıtığı

Göbek fıtığı, bebeklerde en çok karşılaşılan karın duvarı sorunudur. Aileler göbekte dışa doğru kabaran yumuşak bir şişlik fark eder ve bu şişliğin ağlamayla büyümesinden tedirgin olur. Şişlik bebek sakinleşince küçülür, bu yüzden gelgitli bir seyir izlenir. Kasık fıtığından en önemli farkı, çocukların büyük bölümünde kendiliğinden kapanmasıdır. Bu nedenle aceleci bir girişim değil, planlı bir izlem gerekir.

Göbek Fıtığı Nedir, Ne Sıklıkta Görülür?

Göbek fıtığı, göbek kordonunun geçtiği açıklığın doğumdan sonra kapanmamasıyla ortaya çıkar. Anne karnında kordon bebeği besleyen damarları taşır ve karın duvarında doğal bir açıklık bırakır. Kordon düştükten sonra bu açıklığı çevreleyen kas kılıfının kapanması beklenir. Bu yapıya göbek halkası adı verilir. Halka kapanmazsa karın içi yağ dokusu ya da bağırsak buradan dışa doğru ilerler ve göbekte kabarıklık yapar.

Göbek fıtığı yenidoğanların önemli bir bölümünde görülür ve çocukluk çağının en sık karın duvarı fıtığıdır. Erken doğan ve doğum ağırlığı düşük bebeklerde daha sıktır. Ailesinde aynı öykü bulunan çocuklarda sıklık belirgin biçimde artar. Çoğul gebelikte doğan bebeklerde de daha çok görülür. Tiroit hormonu yetersizliği, bağ dokusu hastalıkları ve bazı genetik sendromlar aynı yönde etki eder.

Kız ve erkek çocuklarda sıklık eşittir. Bu nokta kasık fıtığından ayrılan ikinci önemli özelliktir, çünkü kasık fıtığı erkeklerde belirgin biçimde daha sık görülür. İki fıtığın kesesi de farklıdır; göbek fıtığında kese cilde yapışık durur. Beklemeye ilişkin yaklaşımın ayrılmasının nedeni bu yapısal farktır. Kasık fıtığının neden kendiliğinden kapanmadığını kasık fıtığı başlığında anlattım.

Nasıl Görünür, Ağlarken Büyümesi Normal mi?

Göbek fıtığı, göbek deliğinin ortasında dışa doğru kubbeleşen yumuşak bir kabarıklık olarak görünür ve ağlarken belirginleşir. Kabarıklığın üzerindeki cilt normal renktedir ve ısı artışı bulunmaz. Elle nazikçe bastırıldığında kabarıklık karın içine geri döner. Bebek sakinleştiğinde ve sırtüstü yattığında şişlik çoğu zaman tümüyle kaybolur. Boyutu gün içinde değişebilir, bu da aileyi yanıltır.

Ağlarken büyümesi fıtığın kötüleştiği anlamına gelmez. Ağlama, öksürme, ıkınma, gülme ve ayakta durma karın içi basıncı artırır; artan basınç kesedeki içeriği dışa doğru iter. Basınç düştüğünde içerik geri döner ve kabarıklık küçülür. Yani ağlama fıtığı büyütmez, yalnız görünür hâle getirir. Bebeğin ağlamasını engellemek de fıtığın kapanmasını hızlandırmaz.

Göbek fıtığı genellikle ağrı yapmaz. Bebeğin huzursuzluğunu çoğu aile fıtığa bağlar, oysa gaz ve beslenme düzeni daha sık nedenlerdir. Şişliğin sertleşmesi, geri itilememesi, cildin kızarması ya da morarması ise olağan bir seyir değildir. Böyle bir bulguda kusma ve karında şişkinlik de varsa beklemeden başvurmanızı isterim.

Hangi Yaşa Kadar Kendiliğinden Kapanması Beklenir?

Kendiliğinden kapanma için okul öncesi yaşa kadar beklemek çoğu çocukta anlamlıdır. Çocuk hareketlendikçe ve karın kasları geliştikçe halka daralır. Bu daralma çocukların büyük bölümünde ilk yıllar içinde tamamlanır. Kapanma şansı okul çağına yaklaşırken de bir ölçüde sürer. Bu nedenle belirli bir yaş gelmeden girişim planlamam.

Beklemenin süresini belirleyen asıl etken açıklığın genişliğidir. Küçük bir açıklığın kapanma olasılığı yüksektir ve kapanma daha erken olur. Geniş bir açıklıkta ise kendiliğinden kapanma beklenmez ve izlem süresi kısalır. Bu değerlendirmeyi her kontrol muayenesinde yeniden yaparım.

Bekleme döneminde çocuğun yaşamını kısıtlamam. Ağrısız bir göbek fıtığı olan çocuk olağan oyununu sürdürür, yüzebilir ve spor yapabilir. Kabızlığın düzeltilmesini isterim, çünkü sürekli ıkınma karın içi basıncı yüksek tutar. Buna karşın kabızlığın giderilmesi halkayı kapatan bir tedavi değildir. Karın orta hattındaki açıklıkların neden aynı biçimde kapanmadığını epigastrik fıtık başlığında anlattım.

Muayenede Neye Bakılır, Ölçüm Yapılır mı?

Muayenede halkanın genişliğine, kesenin geri itilebilirliğine ve göbek derisinin durumuna bakarım; neye bakıldığı bu üç başlıkta toplanır. Parmağımı göbek deliğine nazikçe yerleştirerek açıklığın kenarlarını değerlendiririm. Kesenin karın içine kolayca dönüp dönmediğini kontrol ederim. Cildin rengine, ısısına ve üzerinde tahriş olup olmadığına bakarım. Çocuğu hem yatar hem ayakta, hem sakin hem ıkınırken değerlendiririm.

Açıklığın genişliğini mutlak bir sayıya indirmek yerine muayenede karşılaştırarak değerlendiririm. Sayısal eşikler kaynaklar arasında farklılık gösterir, bu yüzden tek bir ölçüye dayanarak karar vermem. Önemli olan, açıklığın izlem içinde daralıp daralmadığıdır. Bu nedenle değerlendirmeyi her kontrolde aynı biçimde yenilerim.

Ultrason olağan değerlendirmenin parçası değildir. Tipik bir göbek fıtığı muayeneyle tanınır ve görüntüleme ek bilgi vermez. Görüntülemeye yalnız ayırıcı tanı kuşkusu varsa başvururum. Göbekteki her kabarıklık fıtık değildir; göbeğin hemen yanındaki bir açıklık, kordon düştükten sonra oluşan kırmızı doku ya da akıntı yapan bir kalıntı ayrı tablolardır. Bu tabloların her birinde izlenecek yol birbirinden farklıdır.

Ameliyat Hangi Büyüklükte ve Hangi Yaşta Düşünülür?

Ameliyatı hangi büyüklükte ve hangi yaşta düşündüğümü tek bir ölçüye bağlamam. Okul çağına yaklaşırken kapanmayan fıtıklarda onarımı planlarım. Geniş bir açıklığı bulunan ve izlem içinde daralmayan fıtıklarda süreyi doldurmayı beklemem. Çocuğun yakınma yaşadığı, cildin sürekli tahriş olduğu durumlarda da girişimi öne çekerim. Karar her çocukta ailenin gözlemiyle birlikte verilir.

Yaşa bakılmaksızın ameliyat planladığım tek durum sıkışmadır. Keseye giren yağ dokusu ya da bağırsak halkadan geri dönemezse dolaşımı bozulur; bu tabloya sıkışma adı verilir. Çocukluk çağı göbek fıtığında sıkışma seyrek görülür, ancak olabilir. Bir kez bile sıkışma yaşanmışsa beklemenin karşılığı kalmaz. Bu çocuklarda onarımı kısa süre içinde planlarım.

İşlemin nasıl yapıldığı ayrı bir konudur. Kesinin yeri, onarımın biçimi, yatış süresi ve iyileşme süreci için göbek fıtığı ameliyatı başlığına bakabilirsiniz. Girişimden önce istenen tetkikler hastalığı göstermek için değil, anesteziye hazırlık içindir. Çocuğun soğuk algınlığı ya da ateşli bir enfeksiyonu varsa işlemi ertelerim.

Bantlamak, Para veya Madeni Yapıştırmak İşe Yarar mı?

Bantlamak, para ya da madeni bir nesne yapıştırmak göbek fıtığını kapatmaz. Bu uygulamalar halk arasında çok yaygındır, ancak halkanın daralmasına hiçbir katkı sağlamaz. Dıştan uygulanan baskı yalnız şişliğin görünmesini engeller ve sorun çözülmüş gibi bir izlenim yaratır. Oysa açıklık cildin altındaki kas kılıfındadır ve yüzeye yapılan baskıdan etkilenmez. Bu nedenle bu yöntemlerin hiçbirini önermiyorum.

İkinci sakınca cilt güvenliğiyle ilgilidir. Bebek cildi incedir ve sürekli bant altında kalan bölge terler, yumuşar ve tahriş olur. Bu bölgede kızarıklık, alerjik tepki, yara ve enfeksiyon gelişebilir. Madeni bir nesnenin cilde uzun süre teması da aynı sorunlara yol açar. Göbek bölgesinde gelişen bir enfeksiyon bebekte hızla yayılabildiği için bu olasılık küçümsenmez.

Üçüncü sakınca gözlemle ilgilidir. Bant ya da kuşak altında kalan bölgede sertleşme ve renk değişikliği başlarsa bunu fark etmek güçleşir. Masaj, bitkisel yağ ve göbek üzerine baskı uygulayan kuşakların kapanmaya katkı sağladığını gösteren bir bulgu bulunmaz. Fıtık bölgesine güç uygulamamanızı, yalnız gözle izlemenizi ve kontrol tarihlerine gelmenizi isterim.