Hidrosel (Su Fıtığı)

Hidrosel, halk arasında su fıtığı diye bilinir ve yenidoğan erkek bebeklerde sık karşılaşılan bir durumdur. Aileler çoğu zaman bez değiştirirken torbanın bir tarafının diğerinden büyük olduğunu fark eder. Şişlik ağrı yapmadığı ve bebeği rahatsız etmediği için günlerce gözden kaçabilir. İlk akla gelen soru ise şişliğin fıtık olup olmadığıdır, çünkü iki durum aynı bölgede görülür ve kökenleri ortaktır.

Hidrosel Nedir, Bebekte Neden Görülür?

Hidrosel bebekte, testisi saran zar yaprakları arasında normalden fazla sıvı birikmesidir. Bu zarın iki yaprağı arasında normalde çok az miktarda kaygan sıvı bulunur ve bu sıvı testisin rahat hareket etmesini sağlar. Sıvının emilimi ile üretimi arasındaki denge bozulursa torbada gözle görülür bir şişlik ortaya çıkar. Bebeklerde bu dengenin bozulmasının en bilinen nedeni, karın zarının kasık kanalına uzanan cebinin doğum öncesinde kapanmamasıdır.

Testisler karın içinde gelişir ve doğuma yakın dönemde kasık kanalından geçerek torbaya iner. Bu iniş sırasında karın zarından bir uzantı testisle birlikte aşağı sürüklenir. Uzantının doğumdan önce kapanması beklenir. Kapanmazsa karın boşluğundaki sıvı bu dar yoldan torbaya sızar. Açıklık geniş kalırsa sıvı yerine bağırsak geçer ve tablo artık kasık fıtığı olarak adlandırılır.

Hidrosel erkek bebeklerin küçük bir bölümünde görülür ve prematüre doğanlarda daha sıktır. Çoğunlukla tek taraflıdır, ancak iki tarafta birden de bulunabilir. Büyük çocuklarda ve ergenlerde ortaya çıkan hidrosel genellikle farklı bir nedene bağlıdır; darbe, iltihap ya da testis çevresindeki bir sorun sıvı birikimini başlatabilir. Bu nedenle ileri yaşta başlayan şişliği ayrı değerlendiririm.

Torbadaki Şişlik Nasıl Ayırt Edilir?

Torbadaki şişlik, muayene bulgularıyla ayırt edilir. Hidroselde şişlik yumuşak, düzgün yüzeyli ve gergin bir balon gibi ele gelir. Testis sıvının içinde kaldığı için parmakla ayrı ayrı hissedilmesi güçleşir. Şişlik ağrısızdır ve bebeğin beslenmesini, uykusunu ya da huzurunu bozmaz. Cilt rengi normaldir ve ısı artışı görülmez.

Muayenede karanlık bir odada torbaya küçük bir ışık kaynağı tutulur. Sıvı ışığı geçirdiği için şişlik kırmızımsı bir parlaklıkla aydınlanır. Bu bulguya ışık geçirgenliği adı verilir ve sıvı ile dokuyu ayırmada yol gösterir. Bağırsak ya da katı bir doku ışığı geçirmez, bu yüzden şişlik karanlık kalır. Yöntem tek başına yeterli olmaz, ancak muayenenin bir parçası olarak değerlidir.

Torbadaki her şişlik hidrosel değildir. Ani başlayan, ağrılı, kızarık bir şişlik bambaşka bir tabloyu düşündürür ve aynı gün değerlendirme gerektirir. Ele gelen sert bir yapı, düzensiz sınırlar ya da büyümeye devam eden bir kitle de ayrı incelenir. Bu ayrımların tamamını testiste şişlik ve kitle başlığı altında topladım.

Hangi Yaşa Kadar Kendiliğinden Kaybolması Beklenir?

Hangi yaşa kadar beklenebileceği, karın ile torba arasındaki kanalın kapalı olup olmamasına bağlıdır. Kanal kapanmışsa içeride kalan sıvının zamanla emilmesi beklenir. Bu tür hidrosellerin büyük bölümü yaşamın ilk bir iki yılı içinde geriler. Bu dönemde ilaç, pansuman ya da bandaj uygulamam, çünkü bunların sıvının emilmesine katkısı yoktur. İzlem sırasında şişliğin boyutunu ve çocuğun genel durumunu belirli aralıklarla kontrol ederim.

Kanal açık kalmışsa tablo farklı ilerler. Karın boşluğundan torbaya sıvı geçişi sürdüğü için şişlik kaybolmaz, hatta dönem dönem artar. Bu durumda beklemenin bir karşılığı olmaz ve çözüm kanalın kapatılmasından geçer. İki yaşından sonra devam eden hidroselde kanalın açık kaldığını kabul ederim.

Beklemenin süresi çocuğa göre değişir. Şişlik çok büyükse, cilt gerginleşiyorsa ya da çocuk rahatsız oluyorsa süreyi doldurmayı beklemem. Aynı bölgede fıtık da varsa bekleme dönemi tamamen ortadan kalkar. Bu kararı her kontrol muayenesinde yeniden gözden geçiririm.

Muayene ve Ultrasonla Fıtıktan Nasıl Ayrılır?

Muayene, hidrosel ile fıtığı ayırmada ilk ve çoğu zaman tek basamaktır. Hidroselde şişlik torbada başlar ve kasık kanalına doğru yukarı uzanmaz; parmakla şişliğin üst sınırına ulaşılabilir. Fıtıkta ise şişlik kasıktan torbaya doğru iner ve üst sınırı ele gelmez. Hidrosel nazikçe bastırıldığında karın içine boşalmaz, fıtık ise çoğu zaman yerine iter. Fıtıkta bağırsak sesleri duyulabilir, hidroselde böyle bir bulgu bulunmaz.

Ultrasonu her çocukta istemem. Görüntülemeye şu durumlarda başvururum: şişliğin içeriği muayeneyle ayırt edilemiyorsa, testis sıvının içinde seçilemiyorsa, ani başlayan ağrılı bir şişlik varsa ya da ele gelen sert bir yapı düşündürücü bulunuyorsa. Ultrason sıvının miktarını, testisin yapısını ve kanlanmasını gösterir. Görüntüleme ağrısızdır ve ışın içermez.

Kan tahlili bu ayrım için gerekmez. İleri görüntüleme yöntemleri de olağan hidrosel değerlendirmesinde yer almaz. Ameliyat kararı verildiğinde istenen tetkikler tanı için değil, anesteziye hazırlık içindir.

Ameliyat Hangi Durumda ve Hangi Yaşta Gerekir?

Ameliyat hangi durumda gerekir sorusunun yanıtı, hidroselin türüne ve çocuğun yaşına göre değişir. Kanalı kapalı olan ve ilk yıllarda gerileyen hidrosellerde girişime gerek kalmaz. Kanalın açık olduğunu düşündüren bulgular varsa ya da şişlik iki yaşından sonra sürüyorsa işlemi planlarım. Aynı tarafta fıtık saptanırsa yaş beklenmez ve iki sorun tek seansta çözülür.

Büyük çocuklarda ve ergenlerde ortaya çıkan hidroselde yaklaşım biraz değişir. Bu yaş grubunda altta yatan bir neden aranır ve tedavi o nedene göre düzenlenir. Hızla büyüyen, gerginleşen ya da çocuğun günlük yaşamını zorlaştıran şişliklerde bekleme süresi kısalır. İşlemin nasıl yapıldığını, yatış süresini ve iyileşme sürecini hidrosel ameliyatı başlığında ayrıntılı anlattım.

Torbadan iğneyle sıvı boşaltma yöntemi çocuklarda uygulanmaz. Bu işlem kanalı kapatmadığı için sıvı kısa sürede yeniden birikir, ayrıca enfeksiyon ve kanama olasılığını artırır. Ailelerin bu yönde bir öneriyle karşılaşması durumunda ayrıntılı görüşmeyi öneririm.

Şişlik Gün İçinde Büyüyüp Küçülüyorsa Bu Ne Anlama Gelir?

Şişlik gün içinde büyüyüp küçülüyorsa bu, karın ile torba arasındaki kanalın açık kaldığını gösterir. Sabah uyanıldığında şişlik küçük görünür, çünkü gece boyunca yatar pozisyonda sıvı karın boşluğuna geri dönmüştür. Gün ilerledikçe ayakta geçen süre arttıkça sıvı yeniden torbaya iner ve akşam şişlik belirginleşir. Ağlama, öksürme ve ıkınma da aynı etkiyi hızlandırır.

Bu gelgitli seyir, hidroselin kendiliğinden geçme olasılığını belirgin biçimde azaltır. Açık kalan kanal yalnız sıvıyı değil, zamanla bağırsağı da geçirebilir. Bu nedenle boyut değişimi tarif eden ailelerde izlem süresini uzatmam. Aynı kanal açıklığı sıkışmaya zemin hazırlayabileceği için bulguları aileye ayrıntılı anlatırım.

Şişliğin sertleşmesi, kızarması, dokunmakla ağrılı hâle gelmesi ya da çocuğun huzursuzlanması beklenen bir seyir değildir. Kusma, karında şişkinlik ve ateş eşlik ediyorsa durum daha da acil kabul edilir. Bu bulgularda randevu beklemeden başvurmanızı isterim.