Hastalık

Üreterosel ve Çift Toplayıcı Sistem

Çocukta üreterosel ve çift toplayıcı sistemde belirtileri, kız çocuklarındaki sürekli ıslaklığı, görüntülemeleri ve tedavi seçimini anlattım.

Üreterosel, idrarı böbrekten getiren kanalın mesane içindeki ucunun balon gibi genişlemesidir. Bu kese çoğu çocukta, böbreğin idrarını iki ayrı kanalla boşalttığı çift toplayıcı sistemle birlikte bulunur. Ailelerin bir bölümü tanıyı gebelik ultrasonunda duyar, bir bölümü ise tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu araştırılırken öğrenir. Kız çocuklarında ilk yakınma, hiç kuru kalmayan bir ıslaklık olabilir. Tedavi kararı kesenin büyüklüğüne değil, böbreğin etkilenen bölümünün işlevine ve idrar akımının engellenip engellenmediğine dayanır.

Üreterosel Nedir, Çift Toplayıcı Sistem Ne Demektir?

Üreterosel, üreterin mesane içine açılan son bölümünün kese biçiminde genişlemesidir; çift toplayıcı sistem ise aynı böbreğin idrarını iki ayrı kanalla boşaltmasıdır. Kesenin ağzı dar olduğu için idrar kese içinde birikir ve kese doldukça mesane boşluğuna doğru kabarır. Büyüyen bir kese, mesane çıkışını ya da karşı üreterin ağzını bastırabilir.

Çift toplayıcı sistem, böbreğin üst ve alt bölümlerinin ayrı birer havuzcuk ve ayrı birer üreterle boşalması anlamına gelir. Bu durum tek başına bir hastalık değildir ve birçok çocukta hiçbir soruna yol açmaz. Buna karşın çift sistemin bulunduğu böbreklerde üreterosel, geri kaçış ve üreter darlığı daha sık görülür.

Üreterosel çoğunlukla böbreğin üst bölümünü boşaltan üreterin ucunda gelişir. Bu üst bölüm idrarını boşaltamadığı için zamanla incelir ve işlevini kaybedebilir. Tablo kız çocuklarında erkeklere göre daha sık karşılaşılır. Üreterosel tek taraflı olabilir, çocukların bir bölümünde ise iki tarafta birlikte bulunur.

Hangi Belirtilerle Ortaya Çıkar?

Belirtilerle ortaya çıkmadan tanı konan çocuk sayısı bugün oldukça fazladır, çünkü kese çoğunlukla gebelik ultrasonunda görülür. Anne karnında böbreğin üst bölümündeki genişleme ve mesane içindeki kese görünümü dikkat çeker; bu bebeklerin ilk değerlendirmesini antenatal hidronefroz başlığındaki sıraya göre yaparım. Tanısı gebelikte konmamış çocuklarda ilk bulgu çoğunlukla ateşli idrar yolu enfeksiyonudur.

Kese içinde bekleyen idrar bakteri için uygun bir ortam oluşturur. Bazı çocuklarda idrar akımı zayıflar, kesik kesik gelir ya da mesane tam boşalmaz. Büyük bir kese mesane çıkışını tıkadığında idrar hiç yapılamayabilir ve bu tablo acil başvuru gerektirir.

Yan ağrısı, karın ağrısı ve idrarda kan görülmesi daha büyük çocuklarda tanıya götürür. Kesenin içinde taş gelişmesi de seyrek olmayan bir bulgudur. Kız çocuklarında sürekli ıslaklık tek yakınma olabilir. Süt çocuklarında ise kilo almada duraklama ve açıklanamayan ateş dikkatimi çeker.

Kız Çocuklarında Sürekli İdrar Sızması Neden Görülür?

Kız çocuklarında sürekli idrar sızması, idrarı taşıyan kanalın mesane yerine daha aşağıdaki bir noktaya açılmasından kaynaklanır. Böbreğin üst bölümünü boşaltan üreter kimi zaman mesaneye değil, idrar yolunun alt bölümüne ya da vajinaya açılır. Bu duruma ektopik üreter adı verilir.

Kanalın açıldığı yer idrar tutma kasının altında kaldığı için idrar depolanmaz ve damla damla sızar. Çocuk olağan biçimde idrar yapar, ancak iki işeme arasında da ıslak kalır. Bu ayrıntı, tabloyu gündüz idrar kaçırmadan ayıran en önemli ipucudur.

Erkek çocuklarda kanal idrar tutma kasının üzerindeki bir noktaya açıldığı için sürekli sızma görülmez. Ailelerin çoğu bu ıslaklığı tuvalet eğitimindeki bir gecikme sanır ve başvuru gecikir. Islaklığın gece de sürmesi ve hiç kuru dönem bulunmaması beni bu tanıya yönlendirir. Bez ya da iç çamaşırı gün boyunca kurumuyorsa muayenede idrarın sızdığı noktayı aramaya çalışırım.

Tanıda Hangi Görüntülemeler Kullanılır?

Tanıda görüntülemelerin ilk basamağı ultrasondur. Ultrasonda böbreğin iki ayrı toplayıcı sistemi, üst bölümdeki genişleme ve mesane içindeki kese görülür. Mesanenin dolu olduğu anda çekilen görüntüler keseyi daha iyi ortaya koyar.

İşeme sistoüretrografisi, kesenin mesane çıkışını tıkayıp tıkamadığını ve idrarın geri kaçıp kaçmadığını gösterir. Geri kaçış bu çocuklarda sık görüldüğü için filmi çoğu olguda isterim. Böbrek sintigrafisi ise üst bölümün ne kadar çalıştığını ortaya koyar.

Üst bölümün işlevi kalmamışsa tedavi planım tümüyle değişir. Manyetik rezonans ürografi, kanalın nereye açıldığı sorusunun yanıtlanması gerektiğinde devreye girer. Sistoskopi, kesenin ağzını ve üreter ağızlarını doğrudan görmemi sağlar. Görüntülemeleri sırayla değil, yanıtını aradığım soruya göre seçerim. Her görüntülemeden önce elde edeceğim bilginin tedavi planını değiştirip değiştirmeyeceğini sorar, gereksiz tetkikten bu yolla kaçınırım.

Endoskopik İşlem mi, Açık Ameliyat mı?

İşlemin endoskopik mi açık mı olacağına; kesenin yerleşimine, üst bölümün işlevine ve geri kaçışın varlığına göre karar veririm. Endoskopik yolda idrar yolundan girilerek kesenin ağzı açılır ve biriken idrar mesaneye boşalır. Bu girişim kısa sürer, kesi gerektirmez ve çocuk çoğu zaman aynı gün evine döner; ayrıntılarını sistoskopi başlığında anlattım.

Kesenin açılmasından sonra bir bölüm çocukta idrarın geri kaçışı gelişir ve ikinci bir girişim gerekebilir. Bu nedenle endoskopik yolu, tıkanıklığın ivedilikle giderilmesi gereken bebeklerde ilk adım olarak kullanırım. Açık onarımda ise üreterin mesane içindeki bölümü yeniden düzenlenir ve kanal mesaneye yeni bir tünelle ağızlaştırılır; bu onarımı üreteroneosistostomi başlığı altında ele aldım.

Üst bölümün işlevi tümüyle kaybolmuşsa yalnız o bölümün çıkarılması gündeme gelir. İşlevi korunmuş bir üst bölümü çıkarmayı tercih etmem. Hiçbir yakınması olmayan, tıkanıklık ve geri kaçış saptanmayan çocuklarda izlemi sürdürürüm. Yöntem seçimini aileyle birlikte, her seçeneğin gerektirdiği izlemi de anlatarak yaparım.

Ameliyat Sonrası Böbrek İşlevi Nasıl İzlenir?

Ameliyat sonrası böbrek işlevini ultrason ve sintigrafi ölçümleriyle izlerim. İlk kontrolü taburculuktan sonraki hafta içinde yapar, idrar çıkışını ve yarayı değerlendiririm. Birinci ve üçüncü ay dolayında ultrason çekerek genişlemenin gerileyip gerilemediğini ölçerim.

Genişlemenin hemen kaybolmasını beklemem, çünkü uzun süre gerilmiş kalan toplayıcı sistemin toparlanması zaman alır. Altıncı aydan sonra sintigrafiyi tekrarlayarak işlevin korunduğunu görmek isterim. Endoskopik girişim uygulanan çocuklarda idrarın geri kaçıp kaçmadığını ilaçlı mesane filmiyle araştırırım.

İdrar tahlili ve kültürü her kontrolün değişmeyen parçasıdır. Tansiyon ölçümünü de her kontrolde tekrarlarım. Ateşli enfeksiyon, yan ağrısı ya da idrar akımında zayıflama planlı kontrolü beklemeden başvuru gerektirir. İzlemi ergenlik dönemine kadar sürdürmeyi tercih ederim, çünkü büyüme sırasında böbreğin yükü değişir.

Tıbbi inceleme: Dr. Anar Jafarov · Yayımlanma: 16.08.2026 · Son güncelleme: 07.10.2026

Sık sorulan sorular

Çift toplayıcı sistem bir hastalık mı, ameliyat gerekir mi?

Çift toplayıcı sistem tek başına bir hastalık sayılmaz. Böbreğin idrarını iki ayrı kanalla boşaltması birçok çocukta hiçbir soruna yol açmaz ve tesadüfen fark edilir. Bu çocuklarda ameliyat gerekmez, hatta düzenli takip bile gerekmeyebilir. Ameliyat kararı, çift sisteme eşlik eden üreterosel, geri kaçış ya da üreter darlığı gibi durumlarda gündeme gelir. Bu nedenle çift sistem saptanan her çocukta eşlik eden bir sorun olup olmadığını araştırırım.

Kesenin içindeki idrar böbreğe zarar verir mi?

Kese içinde bekleyen idrar iki yolla zarar verebilir. İlk yol enfeksiyondur; bekleyen idrar bakteri için uygun bir ortam oluşturur ve böbrek dokusunda kalıcı iz bırakabilir. İkinci yol basınçtır; kese ağzı çok darsa böbreğin üst bölümü idrarını boşaltamaz ve zamanla incelir. Zararın olup olmadığını sintigrafi ile ölçerim. Bu iki risk de bulunmuyorsa çocuğu izlemekle yetinirim.

Bebeğim hiç idrar yapamıyor, bu üreteroselle ilgili olabilir mi?

Büyük bir kese mesanenin çıkışını kapatabilir ve idrar yapmayı engelleyebilir. Bu tablo acil bir durumdur ve beklemeden başvuru gerektirir. Karında gerginlik, huzursuzluk, kusma ve bez sayısının belirgin azalması eşlik eder. Böyle bir durumda önce idrarın boşaltılmasını sağlar, ardından tetkikleri planlarım. Tıkanıklığın ivedilikle giderilmesi gereken bebeklerde endoskopik yolu ilk adım olarak kullanırım.

Kızımın bezi hiç kurumuyor, bu tuvalet eğitimiyle ilgili olabilir mi?

Hiç kuru dönem bulunmaması tuvalet eğitimiyle açıklanamaz. Tuvalet eğitimi gecikmiş bir çocuk, iki kaçırma arasında kuru kalır ve idrarını biriktirebilir. Sürekli damla damla sızma ise idrarı taşıyan kanalın idrar tutma kasının altındaki bir noktaya açıldığını düşündürür. Çocuğun olağan biçimde idrar yapması bu tanıyı dışlamaz. Bu nedenle sürekli ıslaklıkta değerlendirmeyi geciktirmemenizi isterim.

Endoskopik işlemden sonra ikinci bir ameliyat gerekir mi?

Kesenin ağzı açıldıktan sonra bir bölüm çocukta idrarın geri kaçışı gelişir. Bu durumda ikinci bir girişim gündeme gelebilir ve üreterin mesaneye yeniden ağızlaştırılması gerekebilir. İkinci girişim gerekip gerekmediğini ilaçlı mesane filmi ve izlem bulguları gösterir. Bu olasılığı ilk işlemden önce ailelere ayrıntılı anlatıyorum. Kesenin açılması yine de birçok bebekte tıkanıklığı hızla giderdiği için ilk adım olarak değerini korur.

Böbreğin üst bölümü çalışmıyorsa çıkarılması şart mı?

İşlevini tümüyle kaybetmiş bir bölüm, enfeksiyon kaynağı olduğunda ya da idrar sızmasına yol açtığında çıkarılır. Yakınma yapmayan ve enfeksiyon kaynağı olmayan işlevsiz bir bölümü hemen çıkarmayı gerekli görmüyorum. Kararı sintigrafi sonucuna, enfeksiyon öyküsüne ve çocuğun yakınmalarına göre veririm. İşlevi korunmuş bir bölümü ise çıkarmayı tercih etmem. Bu ayrımı yapmak için sintigrafiyi işlem öncesinde isterim.

Üreterosel iki tarafta da varsa yaklaşım değişir mi?

İki taraflı tablolarda hem böbrek yükü hem mesane çıkışı daha fazla etkilenir. Bu çocuklarda tetkikleri daha erken tamamlar ve böbrek işlev tahlillerini de isterim. Tedavi sırasını, hangi tarafın daha çok zorlandığına göre belirlerim. Bir tarafta endoskopik yol yeterken diğer tarafta açık onarım gerekebilir. İki taraflı olgularda izlem aralıklarını daha sık tutarım.

Tanı için sistoskopi her çocukta gerekli mi?

Sistoskopiyi tanı amacıyla her çocukta istemem. Ultrason, ilaçlı mesane filmi ve sintigrafi çoğu olguda kararı vermeme yeter. Sistoskopi, kesenin ağzının ve üreter ağızlarının doğrudan görülmesi gerektiğinde ya da endoskopik girişim planlandığında devreye girer. İşlem genel anestezi altında yapıldığı için yalnız gerekli olduğunda uygularım. Girişim ve tanı aynı seansta birleştirilebildiğinde bu seçeneği tercih ederim.

Ameliyattan sonra çocuğumda sonda kalacak mı?

Sonda gereği uygulanan yönteme göre değişir. Kesenin endoskopik olarak açıldığı girişimlerde çoğu çocukta sonda bırakmam ve çocuk aynı gün evine döner. Üreterin mesaneye yeniden ağızlaştırıldığı onarımlarda ise idrar akımını güvenceye almak için bir süre sonda ya da ince bir boru bırakılır. Bu araçların ne zaman çıkarılacağını taburculukta ailenize yazılı olarak bildiririm. Çıkarma işlemi çoğu çocukta ek bir girişim gerektirmez.

Üreterosel ileride yeniden oluşur mu?

Açılan ya da onarılan bir kesenin yeniden oluşması beklenen bir seyir değildir. İzlemde dikkat ettiğim şey kesenin yeniden oluşması değil, geri kaçış gelişmesi ve enfeksiyonların tekrarlamasıdır. Bu nedenle kontrollerde ultrason ve idrar tahlilini birlikte isterim. Yan ağrısının yeniden başlaması ya da idrar akımının zayıflaması beklemeden başvuru gerektirir. Erken fark edilen bir sorun daha küçük bir girişimle çözülür.

Bu durumun kardeşimde ya da sonraki bebeğimde olma olasılığı var mı?

Çocukların çoğunda ailesel bir öykü bulunmaz. Buna karşın idrar yolu gelişim farklılıklarının kardeşlerde bir miktar daha sık görüldüğü bilinmektedir. Bu nedenle kardeşlerde bir ultrason çekilmesini öneriyorum. Sonraki gebeliklerde olağan ultrason takibi bu bulguyu zamanında gösterir. Gebelik öncesinde özel bir önlem ya da ilaç gerekmez.

Çocuğum ameliyat sonrası okula ve spora ne zaman döner?

Endoskopik girişim uygulanan çocuklar birkaç gün içinde olağan düzenine döner. Açık onarım sonrasında okula dönüş genellikle ilk iki hafta içinde mümkün olur. Temaslı sporlar ve karın içi basıncını belirgin artıran etkinlikler için biraz daha beklenmesini isterim. Bisiklet ve yüzme gibi etkinliklere kontrol muayenesinde izin veririm. Kesin süreyi uygulanan onarıma ve çocuğun yaşına göre söylerim.

Takip ne kadar sürer, erişkinlikte de kontrol gerekir mi?

Takibi ergenlik dönemine kadar sürdürmeyi tercih ederim, çünkü büyüme sırasında böbreğin yükü değişir. Her kontrolde ultrason, idrar tahlili ve tansiyon ölçümü yaparım. Böbreğin bir bölümü işlevini kaybetmiş ya da izi bulunan çocuklarda izlem erişkinlik döneminde de sürer. Bu çocuklarda yıllık tansiyon ölçümü ve idrarda protein kontrolü isterim. Devredilecek takip planını ergenlik sonunda ailenize yazılı olarak veririm.

Kaynakça

Bu içerik, aşağıdaki uluslararası otoriter tıbbi kaynaklardan yararlanılarak hazırlanmıştır.