Nekrotizan Enterokolit

Nekrotizan enterokolit, yenidoğan bebeğin bağırsak duvarının iltihaplanıp zarar görmesiyle seyreden ve en çok erken doğan bebeklerde karşılaşılan bir tablodur. Hastalık çoğunlukla yaşamın ilk haftalarında, bebek beslenmeye geçtikten sonra başlar. Bulgular başlangıçta beslenmeyle ilgili küçük değişiklikler gibi görünür, ancak saatler içinde ağırlaşabilir. Bu nedenle yoğun bakımda izlenen prematüre bebeklerde karın bulguları her gün ayrıntılı biçimde değerlendirilir. Süreç yenidoğan yoğun bakım ekibiyle birlikte, sık aralıklı kararlarla yürür.

Nekrotizan Enterokolit Nedir, Hangi Bebeklerde Görülür?

Nekrotizan enterokolit, yenidoğan bebeğin bağırsak duvarında iltihap ve doku hasarıyla seyreden ağır bir tablodur. Bağırsak duvarının kan dolaşımı bozulur, duvar incelir ve bakteriler duvarın içine doğru ilerler. Tablo en çok erken doğan ve doğum ağırlığı düşük bebeklerde görülür. Zamanında doğan bebeklerde de ortaya çıkabilir, ancak bu bebeklerde genellikle kalp sorunu ya da dolaşım bozukluğu gibi zorlayıcı bir durum eşlik eder. Hastalık çoğu zaman yaşamın ilk haftalarında, bebek beslenmeye geçtikten sonra başlar. Prematüre bebeğin bağırsak duvarı henüz olgunlaşmamıştır ve savunma düzeni zayıf kalır. Bağırsak hareketleri de yavaş olduğu için içerik uzun süre aynı bölgede bekler. Bu koşullarda bağırsak duvarı zarar görmeye açık hâle gelir. Tutulum çoğunlukla ince bağırsağın son bölümünde ve kalın bağırsağın başlangıcında yoğunlaşır. Bazı bebeklerde bağırsağın birden fazla bölümü aynı zamanda etkilenir. Tutulumun genişliği tablonun gidişini belirleyen en önemli ayrıntı sayılır. Bu nedenle bebeği izlerken tek bir bulguya değil, bütün tabloya bakarım.

İlk Bulgular Nelerdir?

İlk bulgular çoğu bebekte beslenmeyle ilgili değişikliklerle başlar. Mideden geri gelen süt miktarı artar ve bu sıvı yeşil bir renk alır. Karın gerginleşir, karın derisi parlak ve gergin görünür. Bebek beslenmeyi reddeder ve kilo alımı durur. Dışkıda kan görülmesi uyarıcı bir bulgudur. Bebeğin genel durumunda da değişiklikler ortaya çıkar. Vücut ısısını koruyamama, solunum duraklamaları, kalp atımının yavaşlaması ve halsizlik bu değişikliklerin başında gelir. Bulgular bazı bebeklerde saatler içinde hızla ağırlaşır. Bu nedenle yoğun bakımda izlenen bebeklerde karın çevresi düzenli olarak ölçülür. Karın derisinde kızarıklık ya da morarma görülmesi daha ileri bir aşamayı düşündürür. Yenidoğanda beklemeden değerlendirme gerektiren bulguların genel listesi acil durumlar rehberi bölümünde yer alır.

Prematüre ve Mama Beslenmesi Riski Nasıl Etkiler?

Prematüre doğum ile mama ile beslenme, bu tablonun gelişme olasılığını artıran iki ayrı etkendir. Erken doğan bebeğin bağırsak duvarı henüz olgunlaşmamıştır. Bağırsaktaki koruyucu mukus tabakası ince, savunma hücreleri az ve kan akımının düzenlenmesi zayıf kalır. Bu nedenle doğum haftası küçüldükçe tablonun görülme olasılığı artar. Anne sütü bağırsak duvarını koruyan maddeler ve yararlı bakteriler içerir. Mama ile beslenen prematüre bebeklerde tablonun daha sık görüldüğü bilinir. Bu yüzden erken doğan bebeklerde anne sütünü ilk tercih olarak öneririm. Beslenmenin çok hızlı artırılması da bağırsağı zorlar. Yoğun bakımda beslenme hacmi bu nedenle kademeli ve planlı biçimde yükseltilir. Dolaşımı bozan durumlar, kan değişimi gerektiren tablolar ve uzun süren oksijen desteği de riski artırır. Anne sütüyle beslenme bu bebeklerde yalnız bir beslenme seçeneği değil, koruyucu bir adım sayılır.

Karın Filmi ve Kan Tetkikleri Ne Gösterir?

Karın filmi, bağırsak duvarındaki havayı ve bağırsaktaki genişlemeyi göstererek tanıyı destekler. Filmde bağırsak halkaları genişlemiş ve birbirinden ayrışmış görünür. Bağırsak duvarının içinde ince hava çizgilerinin belirmesi bu hastalık için tipik bir bulgudur. Bağırsak duvarında hava görülmesi tanıyı büyük ölçüde netleştirir. Karaciğere giden toplardamarlarda hava görülmesi daha ileri bir aşamayı düşündürür. Karın boşluğunda serbest hava bulunması bağırsak duvarının açıldığını gösterir. Filmler bulgulara göre belirli aralıklarla tekrarlanır, çünkü tablo saatler içinde değişir. Ultrason bağırsak duvarının kalınlığını, karın içindeki sıvıyı ve kan akımını değerlendirmede yol gösterir. Kan tetkiklerinde iltihap göstergelerinin yükselmesi, kan pulcuklarının azalması ve kan şekeri dalgalanmaları görülür. Kan gazında asit birikmesi bebeğin dokularının yeterince beslenmediğini gösterir. Bu bulguları tek tek değil, hep birlikte değerlendirerek sonraki adıma karar veririm. Tek bir tetkikin normal çıkması tabloyu dışlamaz, bu yüzden izlemi sürdürürüm.

Hangi Durumda Ameliyat Gerekir?

Hangi durumda ameliyat gerektiğini belirleyen ana ölçüt, bağırsak duvarının açılıp açılmadığıdır. Bebeklerin önemli bir bölümünde ameliyat gerekmez. Bu bebeklerde beslenme kesilir, mideye sonda konur, damardan sıvı ve antibiyotik desteği verilir. Bağırsağa dinlenme süresi tanınır ve bulgular gerileyene kadar beklenir. Karın filminde serbest hava görülmesi ameliyat kararını doğrudan verdirir. Karın derisinde yayılan kızarıklık, elle ağrılı bir kitlenin saptanması ve destek tedavisine karşın bulguların ağırlaşması da ameliyatı gündeme getirir. Ameliyatta zarar görmüş bağırsak bölümü çıkarılır ve bağırsağın iki ucu geçici olarak karın duvarına ağızlaştırılır. Bu geçici çıkış ağzı birkaç ay sonra kapatılır ve bağırsak bütünlüğü yeniden sağlanır. Çok küçük ve durumu kırılgan bebeklerde ilk aşamada karın boşluğuna ince bir dren yerleştirilerek basınç azaltılır. Ameliyat kararını yenidoğan ekibiyle birlikte, sık aralıklı değerlendirmelerle veririm. Yenidoğan döneminde yapılan girişimlerin genel çerçevesi yenidoğan cerrahisi bölümünde yer alır.

Sonrasında Bağırsak İşlevi Nasıl İzlenir?

Sonrasında bağırsak işlevi beslenme toleransı, dışkı düzeni ve büyüme eğrisiyle izlenir. Beslenmeye geçiş, karın bulguları düzeldikten ve bağırsak hareketleri geri döndükten sonra küçük hacimlerle başlar. Hacim her gün bir miktar artırılır ve bebeğin tepkisine göre ilerlenir. İyileşme sırasında bağırsakta daralma gelişmesi karşılaşılan bir durumdur. Daralma, beslenmeye geçildikten sonra karın şişliğiyle ve kusmayla kendini gösterir. Böyle bir tabloda bağırsak geçişini kontrastlı bir inceleme ile değerlendiririm. Bağırsak geçişinin tıkandığı durumlarda izlenecek yaklaşım bağırsak tıkanıklığı başlığı altında yer alır. Bağırsağın geniş bir bölümü çıkarılmışsa emilim kapasitesi azalır. Bu bebeklerde beslenme planı diyetisyen desteğiyle birlikte düzenlenir. Uzun dönemde boy, kilo, demir ve vitamin düzeylerini düzenli aralıklarla izlerim. İlk aylarda kilo takibi için kontrolleri sık aralıklarla planlarım. Karın şişliği, inatçı kusma ya da dışkıda kan görülmesi durumunda kontrol zamanını beklemeden başvurun.